قلمرو میانجی‌گری کیفری در انواع جرائم در حقوق موضوعه ایران

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات متحده عربی

2 دانشیار دانشکدۀ حقوق دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

در این روش از حل اختلاف طرفین دعوی فارغ از محدودیت‌های کتاب قانون و دادرسی رسمی به کمک شخص ثالث به دنبال رسیدن به توافق مشترک هستند. به دنبال قانون‌مند شدن میانجی‌گری کیفری در ایران، تبیین مختصات آن در حقوق موضوعه و تعیین گستره و قلمرو آن در پاسخ‌دهی به انواع جرائم (حدود، تعزیرات، قصاص و دیات) از اهمیت زیادی برخوردار است. باید دید که آیا قانون‌گذار ایرانی با تبیین کارآمد قلمرو میانجی‌گری توانسته است امکان استفاده حداکثری از این فرآیند را فراهم سازد؟ پاسخ‌دهی به پرسش مذکور گامی است در جهت شناسایی کاستی‌های موجود و چراغ راهی برای اصلاح قوانین مربوطه. نتایج این تحقیق که به روش تحلیلی- توصیفی انجام‌شده است نشان می‌دهد: در جرائم چهارگانه مذکور نتیجه میانجی‌گری نسبت به عدالت کیفری رسمی مطلوب‌تر است، با این ‌وجود قانون‌گذار ایرانی میانجی‌گری را تنها در جرائم تعزیری آن‌هم به صورت بسیار محدود پذیرفته است، این در حالی است که تسری این فرآیند بصورت صریح و روشن به دیات و قصاص ضروری است و گسترش قلمرو آن به بخشی از جرائم حدی نیز فاقد اشکال است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The scope of penal mediation in various types of crimes in Iranian substantive law

نویسندگان [English]

  • BADR SOUDANISADRI 1
  • Hossein Gholami 2
1 Islamic azad university UAE Branch
2 associate professor in Allameh tabatabaii university
چکیده [English]

In this method of resolving disputes the parties, regardless of the limits of the book of law and the formal procedure with the help of a third party are seeking a unison. Following the legalization of penal mediation in Iran, the clarification of its specifics in the substantive law and determining its scope and extensionin responding to the various types of crimes (discretionary punishments – Ta`zir*, retaliation- Qisas**, and atonement) is of great importance. It should be seen whether Iranian lawmakers have been able to make the most of this process by clarifying the effectiveness scope of mediation. Answering the above question is a step towards identifying existing shortcomings and lights to reform the relevant laws. The results of this analytical-descriptive research show that the result of mediation is more favorable than formal criminal justice towards four crimes mentioned above. However, the Iranian legislator has accepted mediation only for discretionary punishment crimes which is in a limited extend. This is while generalizing this process is clearly to atonements and retaliation and extending its scope to a part of Haddcrimes is correct.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Penal Mediation
  • Discretionary Punishments
  • Hudud
  • retaliation
  • atonements –Diyat

فهرست منابع

الف. منابع فارسی
آیین‌نامه میانجیگری.

احدی، سیف‌اله. «کاوشی درموارد اختلافی حد و تعزیر». مطالعات اسلامی فقه و اصول 102 (1394): 32-9.

حاجی‌ده‌آبادی، احمد. «طبقه‌بندی مجازات‌ها در قانون مجازات اسلامی، جایگاه تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده». مجله حقوقی دادگستری 69 (1389): 35-9.

حسینوند، موسی. میانجیگری در پرتو آموزه‌های عدالت ترمیمی. تهران: مجد، 1394.

دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، 1377.

رایت، مارتین، تونی مارشال و مایکل مایز. عدالت ترمیمی. ترجمه امیر سماواتی پیروز. تهران: خلیلیان، 1384.

سماواتی پیروز، امیر. عدالت ترمیمی: تعدیل تدریجی عدالت کیفری یا تغییر آن. تهران: بینه، 1385.

سودانی سادری، بدر. «مطالعه تطبیقی میانجیگری کیفری در حقوق ایران، مصر و انگلیس».رساله دکترا، دبی: دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات، 1396.

عباسی، مصطفی. میانجیگری کیفری. تهران: دانشور، 1382.

عمید، حسن. فرهنگ فارسی عمید. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1379.

غلامی، حسین. عدالت ترمیمی. تهران: سمت، 1393.

فروزش، روح‌الله. جایگاه عدالت ترمیمی در فقه اسلامی و حقوق ایران. تهران: خرسندی، 1386.

فلو، ویلم. نظام قضایی عصر صفوی. ترجمه حسن زندیه. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1381.

قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1394.

قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.

گرشاسبی، اصغر. هنر و فن میانجیگری. تهران: مهاجر، 1388.

لایحه تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان.

معین، محمد. فرهنگ فارسی. جلد 4. تهران: سپهر، 1372.

نوبهار، رحیم. «شفاعت در حد و تعزیر». پژوهش حقوق کیفری 7 (1393): 130-103.

ب. منابع عربی
ابن ابی الکرم، مبارک. نهایه فی غریب الحدیث. بیروت: دار احیاء التذاث العربی، 1993.

حر عاملی، محمد بن الحسن. وسائل‌الشیعه. تهران: اسلامیه، 1386.

رامی متولی، القاضی. الوساطه فی القانون الجنائی الاجرائی المقارن. القاهره: دار النهضه العربیه، 2010.

طبرسی، فضل بن حسن. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه، 1406.

فیومی، احمد بن محمد. مصباح المنیر. قم: دارالهجره، 1415 ق.

قرآن کریم.

محقق حلی، جعفر بن حسن. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ق.

ج. منابع انگلیسی
Bazemore, Gordon, and Mark Umberit. “A Comparison of Four Restorative Conferencing Models.” February 2001,

https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/ojjdp/184738.pdf.

Braith Waite, John. “Setting Standards for Restorative Justice.” BRIT. J. CRIMINAL 42 (2002): 563-577.

Mark, Umberit, and Ann Warner Roberts. “Mediation of Criminal Conflict in England.” Center for Restorative Justice & Peacemaking, UN, University of Minnesota (15 March 1996): 1-20.

Petronela, Stogrin. “Mediation in Criminal Matters.” Acta Universitatis George Baca via, Juridical 3(1) (2014):1-8.  

Stenlo, Lars, Goran. “Mediation in International Negotiations.” Lund, Student Literature, (1972), 36.

Turman, Kathryn McKay. “National Survey of Victim - Offender Mediation Programs in the United States.” Center for Restorative Justice & Peacemaking, School of Social Work University of Minnesota 21 (2000): 178-203.

Young, Oran. The Intermediate’s, Third Parties in International Crisis. Princeton N, J: Princeton University Press, 1976.