پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

تحلیل جرم نقض حقوق صاحب نام تجاری در حقوق ایران با نگاهی به اسناد بین‌المللی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
محمد نظام‌الملکی 1
جعفر نظام الملکی 2
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.22034/jclc.2025.547959.2166
چکیده
در قانون جدید حمایت از حقوق مالکیت صنعتی، بخشی مستقل به حمایت از نام‌های تجاری اختصاص نیافته و در حدود متناسب مورد توجه واقع نگردیده است. در این ساختار، ابهامات چندی در مواد قانونی مرتبط با حمایت کیفری از این نام‌ها، به‌ویژه ماده 118 و ماده 131 وجود دارد که نیازمند تحلیل و آسیب‌شناسی است. این‌چنین اهمیت پژوهش حاضر از آثار منفی ابهامات مذکور بر بازدارندگی و انطباق با استانداردهای بین‌المللی حمایت ناشی شده و هدف آن، تحلیل انتقادی حمایت کیفری از حقوق صاحب‌نام تجاری در قانون مذکور و ارائه راهکارهای اصلاحی برای آن است. فرضیه مقاله، تلاش قانون جدید برای حمایت کیفری مؤثرتر از نام‌های تجاری نسبت به قانون سابق و همچنین ضرورت شناسایی و رفع کاستی‌های موجود در آن همچون اعمال اصل تناسب جرم و مجازات، حمایت از حقوق معنوی مرتبط با نام تجاری و تأمین حداقلی استانداردهای بین‌المللی است؛ از این رو در سؤالات پژوهش در زمینه چیستی حمایت کیفری ماهوی از نام‌های تجاری در این قانون و همچنین ظرفیت‌ها، نقایص، قلمرو و شرایط آن، کاستی‌های مذکور نیز مورد توجه است. شیوه پژوهش در مقاله حاضر بنیادی و کاربردی و نحوه گردآوری منابع به روش کتابخانه‌ای است. مطابق نتایج مقاله، چهارچوب کیفری موجود به سبب عدم تفکیک مصادیق و عدم تناسب جرم و مجازات، کارآمد و منطبق با استانداردهای بین‌المللی نیست و اصلاح آن با تصریح حقوق معنوی، تفکیک مصادیق و بازطراحی مجازات‌ها ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها
حمایت کیفری
نقض
نام تجاری
حقوق ایران
اسناد بین‌المللی

عنوان مقاله English

Analysis of the Offence of Infringing Trade-Name Rights under the Iranian Law: with Reference to International Instruments

نویسندگان English

Mohammad Nezamolmolki 1
Jafar Nezamolmolki 2
1 M.A. in Intellectual Property Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
2 PhD in Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

The recently enacted Iranian Law on the Protection of Industrial Property Rights does not devote an independent section to the protection of trade names, nor does it afford such rights protection commensurate with their commercial and legal significance. Within this legislative framework, several ambiguities persist in the provisions governing criminal protection of trade names, particularly under Articles 118 and 131, thereby necessitating critical doctrinal examination and legislative reassessment. The significance of the present study arises from the adverse implications of these ambiguities for both the deterrent function of criminal law and the compatibility of Iranian legislation with international standards governing the protection of intellectual and industrial property rights. Accordingly, the study seeks to provide a critical analysis of the criminal protection afforded to trade-name holders under the new legislation and to propose corrective legislative solutions. The central hypothesis of the study is that, although the new law represents an attempt to establish a more effective framework of criminal protection for trade names compared with the previous legislative regime, significant deficiencies nevertheless remain. These shortcomings include, inter alia, the failure to adequately observe the principle of proportionality between offence and punishment, insufficient recognition of the moral rights associated with trade names, and the incomplete incorporation of minimum international protection standards. Against this background, the study examines the substantive nature of criminal protection for trade names under the current legislation, as well as its scope, conditions, normative capacities, and structural deficiencies. The study adopts an applied descriptive-analytical methodology. The findings indicate that the current criminal framework suffers from significant structural inefficiencies, principally because of the failure to distinguish adequately between different forms of infringement and the lack of proportionality in the prescribed sanctions. The study ultimately argues that meaningful reform requires explicit recognition of the moral dimensions of trade-name rights, clearer differentiation among various forms of infringement, and the recalibration of criminal sanctions.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Protection
Infringement
Trade Name
Iranian Law
International Instrument
الف) منابع فارسی
- اسکینی، ربیعا. (1386). حقوق تجارت (کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازمان‌دهی فعالیت تجاری). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
- اصلانی، حمیدرضا. (1389). حقوق مالکیت صنعتی در فضای سایبر. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- امامی، اسدالله. (1390). حقوق مالکیت صنعتی. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- بازوند، وحید و حسین نورمحمدی. (1402). نقش دوگانه ابزار رایانه‌ای در تحقق کلاهبرداری. مجله حقوقی دادگستری، (122).
- پورنوری، منصور. (1383). حقوق مالکیت معنوی در دادگاه علامت تجاری و اختراعات. تهران: انتشارات مهد حقوق.
- جاویدنیا، جواد. (1388). جرایم تجارت الکترونیکی. تهران: انتشارات خرسندی.
- حسانی، یعقوب و حسن حاجی‌ده‌آبادی. (1400). علم (به وقوع نتیجه یا به قابلیت فعل در ایجاد نتیجه) در تشکیل سوءنیت خاص. مجله حقوق اسلامی، (‌68).
- حکمت‌نیا، محمود. (1400). نظام مالکیت فکری خاستگاه، زیرساخت‌ها و ساختارها. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- دمرچیلی، محمد، علی حاتمی و محسن قرائی. (1386). قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی. تهران: انتشارات میثاق عدالت.
- رحمدل، منصور. (1389). تناسب جرم و مجازات. تهران: انتشارات سمت.
- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور. همایش ملی بررسی حقوق مالکیت صنعتی در جمهوری اسلامی ‌ایران و جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت معنوی در تجارت بین‌الملل. (1375). تهران.
- شاکری، زهرا و سعید حبیبا. (1389). تدابیر مرزی در حمایت از حقوق مالکیت فکری. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، (57).
- شیخی، مریم. (1394). اصول حقوق مالکیت فکری. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- شیروی، عبدالحسین. (1398). داوری تجاری بین‌المللی. چاپ نهم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
- صادقی، محسن و علی زند وکیلی. (1392). نام تجاری و تمیز آن از مفاهیم مشابه. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، (68).
- قاجار قیونلو، سیامک. (1391). مقدمه حقوق سایبر. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- کاویانی، کورش. (1397). مقدمه حقوق تجارت. چاپ دوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- مهدوی‌پور، اعظم. (1390). سیاست کیفری افتراقی در قلمرو بزهکاری اقتصادی. چاپ دوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- مؤذن‌زادگان، حسنعلی و حامد رهدارپور. (1397). اصل شفافیت قانون و جایگاه آن در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 23(81).
- میرحسینی، سید حسن. (1390). حقوق علائم تجاری. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- میرمحمدصادقی، حسین. (1384). حقوق کیفری اختصاصی جرایم علیه امنیت و آسایش خصوصی. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- میرمحمدصادقی، حسین. (1399). حقوق کیفری اختصاصی جرایم علیه اموال و مالکیت. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- نظام‌الملکی، جعفر و حسنعلی مؤذن‌زادگان. (1397). جرم نقض حقوق ناشی از ثبت علائم تجاری در حقوق ایران با نگاهی به موافقت‌نامه تریپس. پژوهشنامه حقوق کیفری، (18).
- نظام‌الملکی، جعفر. (1396). حمایت کیفری از حقوق مالکیت فکری در فضای اینترنت. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- نیکومنظری، امین. (1403). ضمانت اجراهای کیفری اشخاص حقوقی در نظام‌های کیفری آمریکا و ایران. مجله حقوقی دادگستری، (127).
- هیئت مؤلفان و ویراستاران انتشارات مایکروسافت. (1389). فرهنگ تشریحی اصطلاحات کامپیوتری مایکروسافت. ترجمه فرهاد قلی‌زاده نوری. چاپ چهارم. تهران: انتشارات آذر: انتشارات سیمای دانش.
ب) منابع انگلیسی
- Angelo, Matthew, Daniel Boland, Danielle Drago, Megan Ferguson, Melissa Ginsberg & Marisa Poncia. (2020). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 57(3).
- Benson, Fiona, Nora Ellingsen, Melissa Ginsberg, Marisa Poncia, and Zachary Taylor. (2024). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 61(3).
- Buta, P. G. (2021). Trade Names in the Trademark Regime: Comeback of the Forgotten Twin? Challenges of the Knowledge Society. Nicolae Titulescu University of Bucharest.
- Cane, Madeleine, Daniel Boland, Danielle Drago, Melissa Ginsberg, and Marisa Poncia. (2021). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 58(3).
- Kowalski, Todd, Nora Ellingsen, Melissa Ginsberg, Marisa Poncia, and Zachary Taylor. (2023). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 60(3).
- Lavin, Sean, Danielle Drago, Megan Ferguson, Melissa Ginsberg, and Marisa Poncia. (2019). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 56(3).
- Little, G. (2022). Protection of Descriptive Trade Names. GRUR International, 71(2). https://doi.org/10.1093/grurint/ikab148
- Luo, Yushan. (2018). Intellectual Property Crimes. American Criminal Law Review, 55(4).
- Montone, M., M. J. van den Assem and R. C. J. Zwinkels. (2023). Company name fluency and stock returns. Journal of Behavioral and Experimental Finance, (39). https://doi.org/10.2139/ssrn.3123201.
- Oguama, L. (2021). Domain Name Theft - Cybersquatting: What it Means for Trade Marks. SSRN. https://ssrn.com/abstract=3837629
- Ruse-Khan, H. Grosse. (2011). A trade agreement creating barriers to international trade? ACTA border measures and goods in transit. American University International Law Review, 26(3).
- Song, H., and N. Schwarz. (2009). If it's Difficult to pronounce, it must be risky. Psychological Science, 20(2).
- Stoll, Tobias, Jan Busche, and Katrin Arend. (2009). WTO - Trade-Related Aspects of Intellectual Property Right. Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
- Swedish Acts on Trade Names 2018. Available at: https://wipolex-res.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/se/se224en.html
- WIPO. (2004). WIPO Intellectual Property Rights Handbook. Geneva: WIPO Publication.
 
پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 14، شماره 28
بهار 1405
صفحه 101-132