پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

جرم تخریب عمدی در ایران و انگلستان: آستانه‌های مالی، اثر پرتگاه و جایگاه آرای مدنی در فرایند کیفری

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
محمد احمدی پاریزی 1
اسمعیل عباسی 2
مهدی منتظر 3
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jclc.2026.552127.2173
چکیده
این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، جرم تخریب عمدی را در حقوق ایران و انگلستان بررسی می‌کند و بر سه محور اصلی تمرکز دارد: آستانه‌های مالی، پدیده «اثر پرتگاه» و نقش آرای قطعی مدنی در فرایند کیفری. «اثر پرتگاه» وضعیتی است که در آن تغییر کمّی اندک در شاخص‌های قانونی ـ مانند افزایش ناچیز در میزان خسارت مالی ـ منجر به تغییر کیفی و ناگهانی در نوع یا شدت مجازات می‌شود. در حقوق ایران، ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ با اصلاحات ۱۴۰۳، با تعیین آستانه ۳۳۰ میلیون ریال، جهشی دفعی از جزای نقدی به حبس ایجاد می‌کند؛ وضعیتی که می‌تواند اصل تناسب جرم و مجازات، پیش‌بینی‌پذیری و صلاحیت مرجع رسیدگی را با چالش مواجه سازد. در مقابل، حقوق انگلستان تحت قانون تخریب کیفری ۱۹۷۱ بر الگوی تدریجی استوار است؛ به‌گونه‌ای که میزان خسارت تنها در صلاحیت و سقف مجازات اثر دارد و تغییر دفعی در نوع کیفر رخ نمی‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که رأی قطعی مدنی درباره میزان خسارت، به‌ویژه در موارد نزدیک به آستانه، می‌تواند در تعیین درجه تعزیر و انتخاب مرجع صالح اثرگذار باشد و در غیاب سازکار مشخص، زمینه تعارض یا تشتت آرا را فراهم کند. مطالعه حاضر با تحلیل قوانین، رویه‌ها و نظریات حقوقی، راهکارهایی همچون طیفی‌سازی مجازات‌ها در ماده ۶۷۷، تعدیل خودکار نصاب‌ها متناسب با تورم، تدوین دستورالعمل واحد کارشناسی برای تقویم خسارت و تصریح جایگاه رأی مدنی در فرایند کیفری را پیشنهاد می‌کند. این اصلاحات می‌تواند عدالت کیفری تناسبی، انسجام رویه قضایی و کارآمدی حمایت از بزه‌دیده را ارتقا بخشد.
کلیدواژه‌ها
رأی قطعی مدنی
جرم تخریب عمدی
ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی
اثر پرتگاه
تناسب جرم و مجازات
حقوق تطبیقی
تعارض آرای مدنی و کیفری

عنوان مقاله English

An Analysis of Intentional Property Damage in Iranian and English Law: with Reference to Monetary Thresholds, Cliff Effect and Procedural Status of Final Civil Judgments within Criminal Proceedings

نویسندگان English

MOHAMMAD Ahmadi Parizi 1
Esmaeil Abbasi 2
Mehdi Montazer 3
1 PhD Student, Department of Private Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Private Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Private Law, Damavand Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

This study offers an analytical and comparative examination of the offence of intentional property damage in Iranian and English law, focusing on three principal issues: monetary thresholds, the phenomenon of the cliff effect, and the evidentiary and procedural status of final civil judgments within criminal proceedings. The cliff effect refers to a situation in which a minor quantitative alteration in a statutory criterion, such as a marginal increase in the assessed amount of financial loss, triggers a sudden and disproportionate qualitative transformation in either the nature or severity of criminal punishment. Under Iranian law, Article 677 of the Islamic Penal Code (Book Five), as amended in 2024, establishes a monetary threshold of 330 million rials, thereby creating an abrupt transition from monetary sanctions to custodial punishment. Such a legislative structure may place pressure on the principles of proportionality, legal certainty, predictability of punishment, and the proper allocation of judicial jurisdiction. By contrast, English law, particularly under the Criminal Damage Act 1971, adopts a graduated and proportionate model, in which the amount of damage primarily affects jurisdictional competence and sentencing limits rather than generating a categorical shift in the type of punishment imposed. The findings of the study demonstrate that a final civil judgment concerning the quantification of damage, especially in cases situated near the statutory threshold, may substantially influence both the classification of the offence and the determination of the competent criminal court. In the absence of a clear procedural framework regulating the interaction between civil and criminal adjudication, such circumstances may produce doctrinal inconsistency, conflicting judicial outcomes, and fragmentation of jurisprudence. Drawing upon statutory analysis, judicial practice, and comparative legal doctrine, the study proposes several reforms, including the graduated structuring of punishments under Article 677, the automatic adjustment of monetary thresholds in accordance with inflationary conditions, the adoption of a uniform forensic valuation framework for assessing damages, and explicit legislative clarification regarding the procedural authority and evidentiary weight of civil judgments in criminal proceedings. It is argued that these reforms would strengthen proportionate criminal justice, enhance judicial coherence, and improve the effectiveness of victim protection within the Iranian criminal justice system.

کلیدواژه‌ها English

Final Civil Judgment
Intentional Property Damage
Article 677 Of The Islamic Penal Code
Cliff Effect
Proportionality of Punishment
Comparative Law
Conflict Between Civil And Criminal Judgments
الف) منابع فارسی
- آخوندی، محمود. (1394). آیین دادرسی کیفری. تهران: نشر میزان.
- اردبیلی، محمدعلی. (۱۴۰۰). حقوق جزای عمومی، جلد دوم. چاپ بیست‌ و یکم. تهران: نشر میزان.
- بیگدلی، محمود و سید محمدحسین میری. ( ۱۴۰۴). بررسی تطبیقی جرم تخریب در دو نظام حقوقی ایران و انگلیس. دهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، علوم انسانی و رفتاری در ایران و جهان اسلام. تهران.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۶).  ترمینولوژی حقوق. چاپ بیست‌ونهم. تهران: گنج دانش.
- حسن پور، محمود و محسن جوان. (1403).بررسی میزان خسارت در دعوای مسئولیت مدنی درنظام حقوقی ایران. سیزدهمین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در تعلیم و تربیت،روان‌شناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی.
- خالقی، علی. (1400). آیین دادرسی کیفری، جلد اول. چاپ هفتم. تهران: نشر سمت.
- خدابخشی، عبدالله. (۱۳۸۴). استقلال و پیوند حقوق مدنی و کیفری. چاپ اول. تهران: انتشارات فکرسازان.
- خدابخشی، عبدالله. (1398). تمایز بنیادین حقوق مدنی و حقوق کیفری. چاپ سوم. تهران: پزوهشکده حقوق شهر دانش.
- راسخ، محمد. (۱۳۹۹). جزای نقدی نسبی و آثار آن در تعیین درجه جرم. مجله تحقیقات حقوقی، (۸۵).
- ریاضت، زینب. (۱۴۰۳). مفهوم، مصادیق و آثار تعزیر منصوص شرعی در حقوق کیفری ایران. فقه جزای تطبیقی، ۴(1).
- زراعت، عباس. (۱۳۹۶). شرح قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، جلد ۲. تهران: ققنوس.
- شاهد، بهارک و سیده منصوره هاشمی معینی. (۱۴۰۲).بررسی تطبیقی جلوه‌های نوین اصل فردی کردن در حقوق ایران و فرانسه. مطالعات علوم اجتماعی، ۹(1).
- شمس، عبدالله. ( ۱۳۹۷). آیین دادرسی مدنی، جلد ۱. تهران: دراک.
- صابری، علی. (۱۳۹۸). عدالت کیفری و برابری در مجازات. تهران: نشر میزان.
- صبوری‌پور، مهدی. (۱۳۹۷). نظام‌مندسازی کیفرگزینی تعزیری در حقوق ایران. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۴۸(۱).
- عباسی، مصطفی. (1382). عدالت ترمیمی، دیدگاه نوین عدالت کیفری. پژوهش حقوق عمومی، 5(9).
- میرمحمدصادقی، حسین. (۱۴۰۳). جرایم علیه اموال و مالکیت، جلد دوم. چاپ شصت ‌و پنجم. تهران: نشر میزان.
- نوربها، رضا. (۱۳۹۲). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات سمت.
- ولیدی، محمدصالح. (1387). حقوق جزای اختصاصی، جلد اول: جرایم علیه اموال و مالکیت. چاپ نهم. امیرکبیر.
ب) منابع خارجی
- Ashworth, Andrew & Jeremy Horder. (2019). Principles of Criminal Law. 8th ed. Oxford: Oxford University Press.
- Ashworth, Andrew & Lucia Zedner. (2021). Preventive Justice. Oxford: Oxford University Press.
- Ashworth, Andrew. (2018). Sentencing and Criminal Justice. 7th ed. Cambridge: Cambridge University Press.
- Ashworth, Andrew. (2022). Sentencing and Criminal Justice. 8th ed. Cambridge: Cambridge University Press.
- Elliott, Catherine & Frances Quinn. (2016). Criminal Law. Harlow: Pearson Education.
- Fletcher, George P. (1995). With Justice for Some: Victims’ Rights in Criminal Trials. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
- Judicial College. (2022). Guidelines for the Assessment of General Damages in Personal Injury Cases. 16th ed. Oxford: Oxford University Press.
- Law Commission. (2010). Overarching Principles: Proportionality. UK Law Commission Report.
- Luna, Erik. (2017). Mandatory Minimums and the Reform of Sentencing. In: Erik Luna (ed.), Criminal Justice Reform, Vol. 4. Mandatory Minimums. Academy for Justice, Arizona State University. Available at: https://law.asu.edu/sites/g/files/litvpz156/files/pdf/academy_for_justice/7_Criminal_Justice_Reform_Vol_4_Mandatory-Minimums.pdf.
- Ministry of Justice. (2022). Police, Crime, Sentencing and Courts Act 2022: Criminal Damage to Memorials Factsheet.
- Office for National Statistics. (2025). Consumer Price Index (CPI). UK Inflation and Price Indices. London: ONS. Available at: https://www.ons.gov.uk/economy/inflationandpriceindices.
- Office of Justice Programs. (2019). Mandatory Minimum Sentences: Research and Policy Reform. U.S. Department of Justice.
- Ormerod, David & Karl Laird. (2022). Smith, Hogan, and Ormerod’s Criminal Law. 17th ed. Oxford: Oxford University Press.
- Padfield, Nicola. (2022). Sentencing in England and Wales: A Story of Ever-Increasing Complexity. Punishment & Society.
- Roberts, John V. & Jose Pina-Sánchez. (2021). The Impact of Sentencing Guidelines in England and Wales: A Decade of Evidence. Criminal Law Review.
- Sentencing Council for England and Wales. (2019). Arson and Criminal Damage: Definitive Guideline. London: Sentencing Council.
- Smith, J. & P. Hogan. (2021). Smith & Hogan’s Criminal Law. 16th ed. Oxford: Oxford University Press.
- Smith, J. C., B. Hogan, & D. Ormerod. (2015). Smith and Hogan’s Criminal Law. 14th ed. Oxford: Oxford University Press.
- The Sentencing Academy. (2023). Compensation Orders: A Review of Policy and Practice.
- Tonry, Michael. (2019). Doing Justice, Preventing Crime. Oxford: Oxford University Press.
- US Sentencing Commission. (2011). Report to the Congress: Mandatory Minimum Penalties in the Federal Criminal Justice System. Washington, DC.
- Wasik, Martin. (2021). The Sentencing Council and the Civilianization of Sentencing. Criminal Law Review.
- Wasik, Michael. (2021). Core Statutes on Criminal Justice & Sentencing 2021-22. London: Macmillan International Higher Education.
ج) پایگاه‌های حقوقی
- پژوهشگاه قوه قضائیه. (۱۴۰۱).مطالعات تطبیقی در زمینه تعیین خسارت اموال. پایگاه پژوهشکده قوه قضائیه. قابل دسترسی در:
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/1274
- دیوان عالی کشور. رأی وحدت رویه شماره ۷۵۹، هیئت عمومی دیوان عالی کشور. روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، ۱ مرداد ۱۳۹۶. قابل دسترسی در:
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=13064475775387419609
- سامانه ملی آرای قضایی. تخریب اموال شخصی. 30/11/1391. قابل دسترسی در:
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/1274
- قانون آیین دادرسی کیفری، مصوب ۱۳۹۲ (با اصلاحات بعدی). قابل دسترسی در:
https://rc.majlis.ir
- قانون آیین دادرسی کیفری (اصلاحی ۱۳۹۴). پایگاه اختبار. قابل دسترسی در:
 https://www.ekhtebar.ir
- قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، مصوب ۱۳۹۹. قابل دسترسی در:
https://qavanin.ir
- قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، مصوب 23/۰۲/1399. قابل دسترسی در:
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=9744218893982278071
- قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم: تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده). مصوب ۱۳۷۵، اصلاحی ۱۴۰۳. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. قابل دسترسی در:
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048
- معاونت حقوقی ریاست جمهوری، معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. قابل دسترسی در:
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=4693937366938194803
- BAILII. (n.d.). British and Irish Legal Information Institute. Available at: https://www.bailii.org (last visited 2025/08/30).
- Criminal Damage Act 1971, c. 48, Section 1. (1971). Available at: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1971/48/section/1
- Crown Prosecution Service. Allocation, Sending and Committal for Sentence Guidance. Updated 19 January 2024. Retrieved from https://www.cps.gov.uk/legal-guidance/allocation-sending-and-committal-sentence.
- Judiciary UK. (n.d.). Official Judicial Website of England and Wales. Available at: https://www.judiciary.uk (last visited 2025/08/30).
- LexisNexis. (n.d.). Legal Database. Available at: https://www.lexisnexis.co.uk. (last visited 2025/08/30).
- Luna, E. (2010). Mandatory Minimum Sentencing Provisions under Federal Law. Cato Institute. Retrieved from https://www.cato.org/
- R v G and Another [2003] UKHL 50; [2004] 1 AC 1034 (House of Lords): https://publications.parliament.uk
- Sentencing Council for England and Wales. (2020). Magistrates’ Court Sentencing Guidelines: Criminal Damage. London: Sentencing Council. Retrieved from https://www.sentencingcouncil.org.uk
- Sentencing Council. Compensation Guidance. Retrieved from https://www.sentencingcouncil.org.uk/supplementary-information/compensation
- the Official Website of the UK Government. (2023). Compensation in the Justice System. Retrieved from https://www.gov.uk/guidance/compensation-in-the-justice-system
- Westlaw. (n.d.). Legal Research Database. Available at: https://legalresearch.westlaw.co.uk (last visited 2025/08/30).
- World Bank. (2024). Inflation, consumer prices (annual %) – Iran. Retrieved from https://data.worldbank.org
پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 14، شماره 28
بهار 1405
صفحه 5-44