پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی

چالش های نظری سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال توجه به مقبولیت جرم انگاری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
میثم مهدوی شنقی 1
شادی عظیم زاده 2
علیرضا جمشیدی 3
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران.
3 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران.
10.22034/jclc.2025.512080.2118
چکیده
سیاست جنایی تقنینی ایران با توجه به اصل چهارم قانون اساسی متأثر از قواعد و هنجارهای شرعی است و این امر سبب حاکمیت رویکرد پدرسالاری دینی بر آن می‌گردد. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که این رویکرد حاکم بر سیاست جنایی و سبقه شرعی مقررات کیفری چه چالش‌هایی را در مقام توجه به موضوع مقبولیت جرم‌انگاری ایجاد می‌نماید تا از رهگذر پاسخ به پرسش مذکور، این چالش‌ها و زمینه‌های ایجاد آن مورد تبیین قرار گیرد. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که جرم‌انگاری هنجارهای شرعی به‌جهت تغییرناپذیری این هنجارها و رویکرد تبعیت محض از هنجارهای شرعی بدون توجه به ضرورت کشف و فهم مصالح آن، سبب ایجاد یک رویکرد پدرسالارانه دینی در فضای سیاست جنایی تقنینی و نزدیکی مدل آن به مدل دولتی می‌گردد که منجر به توسعه مداخله کیفری در حوزه های خصوصی گردیده و  توجه به مقبولیت جرم‌انگاری را با مانع مواجه خواهد ساخت. این در حالی است از شرط رواج حکم در احکام امضایی اسلام می توان به ضرورت توجه به مقبولیت جرم‌انگاری و عبور از این چالش‌ها رسید.
کلیدواژه‌ها
سیاست جنایی تقنینی، مقبولیت جرم‌انگاری، هنجارهای شرعی، رویکرد پدرسالار

عنوان مقاله English

The Theoretical Challenges of Iran's Legislative Criminal Policy Regarding Attention to the Legitimacy of Criminalization

نویسندگان English

Meysam Mahdavi Shanaghi 1
Shadi Azimzadeh 2
Alireza Jamshidi 3
1 Department of Criminal Law and Criminology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Criminal Law and Criminology, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Department of Criminal Law and Criminology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The legislative criminal policy of Iran, in accordance with Article 4 of the Constitution, is influenced by religious rules and norms, which prompts the dominance of a religious paternalistic approach over it. This research, utilizing a descriptive-analytical method, seeks to answer the question of what challenges this dominant approach in criminal policy and the religious background of criminal regulations create when considering the issue of the legitimacy of criminalization, so that by answering this question, these challenges and the grounds for their emergence are explained. The findings of this research indicate that the criminalization of religious norms, due to the unchangeability of these norms and the approach of strict adherence to religious norms without attention to the necessity of discovering and understanding their underlying interests, leads to the creation of a religious paternalistic approach in the sphere of legislative criminal policy and brings its model closer to the state model, which results in the expansion of criminal intervention into private spheres and will pose an obstacle to attention to the legitimacy of criminalization. Meanwhile, from the condition of the prevalence of the ruling in the confirmatory rulings (ahkām imzāyi) of Islam, one can arrive at the necessity of attention to the legitimacy of criminalization and overcome these challenges.
 

کلیدواژه‌ها English

Legislative Criminal Policy, Legitimacy of Criminalization, Religious Norms, Paternalistic Approach
فهرست منابع
کتاب‌ها:
- امین، سیدحسین. تاریخ حقوق ایران. تهران: انتشارات دایرةالمعارف ایران‌شناسی، ۱۳۹۱.
- انصاری، قدرت‌الله، سیدعلی‌اکبر طباطبایی، ابراهیم بهشتی، و محمدجواد انصاری. تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزا. قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵.
- پژوهشکده‌ حوزه و دانشگاه. درآمدی بر حقوق اسلامی. تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۱.
- حسینی، سیدمحمد. سیاست جنایی در اسلام و در جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و سمت، ۱۳۸۳.
- دادبان، حسن، مترجم. حقوق جزای عمومی. نوشته‌ی گاستون استفانی، ژرژ لواسور، و برنار بولک. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۸۰.
- دشتی، محمد، مترجم. نهج‌البلاغه. قم: انتشارات امامت، ۱۳۸۴.
- رسو، ژان ژاک. قرارداد اجتماعی. ترجمه‌ی سعید حبیبی. تهران: نشر مهتاب، ۱۳۹۷.
- عضدانلو، حمید، مترجم. رساله‌ای درباره‌ی حکومت. نوشته‌ی جان لاک. تهران: نشر نی، ۱۴۰۲.
- عباس‌نژاد، محسن، تدوین‌کننده. قرآن و حقوق. مشهد: مؤسسه‌ی انتشاراتی بنیاد پژوهش‌های قرآنی حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۵.
- فولادوند، عزت‌الله، مترجم. آزادی و قدرت و قانون. نوشته‌ی فرانتس نویمان. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۹۰.
- مصباح یزدی، محمدتقی. حقوق و سیاست در قرآن. قم: انتشارات مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۹۲.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، مترجم. نظام‌های بزرگ سیاست جنایی. تهران: بنیاد حقوقی میزان، ۱۳۹۵.
- نوبهار، رحیم. حمایت حقوق کیفری از حوزه‌های عمومی و خصوصی. تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۸۷.
- حبیبی، سعید، مترجم. قرارداد اجتماعی. نوشته‌ی ژان ژاک رسو. تهران: نشر مهتاب، ۱۳۹۷. (تکراری است، قبلاً تحت رسو آمده)
- ضیائی‌فر، سعید. جایگاه مبانی کلامی در اجتهاد. قم: مؤسسه‌ی بوستان کتاب، ۱۳۸۳.
مقاله‌ها:
- احمری، حسین. «تبعیت احکام از مصالح و مفاسد». پژوهش‌نامه‌ی فقه و حقوق اسلامی ۳،  ۵ (۱۳۸۹)، ۳۵–۴۸.
- توجهی، عبدالعلی، و مصطفی مسعودیان. «أصول التجریم فی الأعمال المنافیة للعدالة القضائیة (قراءة الأسس الجزائیة الإسلامیة)». الإجتهاد و التجدید ۱۸، ۵ (۱۴۳۲ هـ.ق.)، ۲۹۱–۳۰۳.
- دانش‌پژوه، مصطفی. «تأملی در اهداف حقوق در نظام اسلامی». فصلنامه‌ بصیرت ۱۲،۳۵ (۱۳۸۴)، ۷–۲۰.
- داوریار، محمدعلی. «توبه و سقوط مجازات‌ها». فصلنامه‌ی مطالعات اسلامی،  ۶۷ (۱۳۸۴)، ۱۱۵–۱۳۳.
- ساعدی، جعفر. «تبعیت احکام از مصالح و مفاسد». مجله فقه اهل بیت ۸،  ۲۹ (۱۳۸۱)، ۱۰۸–۱۶۱.
- سبحانی‌نیا، محمدتقی. «اطاعت از خدا؛ حق یا تکلیف؟». مجله‌ی معرفت، 15،2 (۱۳۸۵)، ۴۹–۵۶.
- شریف‌پور، نجمه، و دیگران. «تأثیر عرف و مقتضیات زمان و مکان بر احکام امضایی اسلام». دوفصلنامه مبانی فقهی حقوق اسلامی ۱۴،  ۲۷ (۱۴۰۰)، ۱–۱۷.
- شیخ‌الاسلامی، زیبا، و عبدالهادی مسعودی. «هدف صحیح زندگی از منظر قرآن و حدیث». نشریه‌ کتاب و سنت ۳،  ۱ (۱۳۹۴)، ۷–۲۸.
- صابریان، علیرضا. «زمان و مکان و نقش آن‌ها در اجتهاد». مجله‌ آموزه‌های فقه مدنی ۱،  ۱ (۱۳۸۷)، ۱۳–۳۲.
- صابریان، علیرضا. «مصلحت و جایگاه آن در حکومت اسلامی». مجله‌ آموزه‌های فقه مدنی ۲،  ۲ (۱۳۸۸)، ۷۳–۱۰۶.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. «مقررات ثابت و متغیر در اسلام». مجله‌ مکتب اسلام ۲،  ۹ (۱۳۳۹)، ۷–۱۳.
- قدردان قراملکی، محمدحسن. «جایگاه مصلحت در تشریع احکام اجتماعی اسلام». مجله‌ی حکومت اسلامی ۱۲،  ۴ (۱۳۸۶)، ۱۳۳–۱۵۸.
- مرعشی، سیدمحمدحسن. «توبه و نقش آن در سقوط مجازات از دیدگاه حقوق جزای اسلامی». مجله‌ دیدگاه‌های حقوقی،  ۳ (۱۳۷۵)، ۱–۳۶.
- مرعشی، سیدمحمدحسن. «مصلحت و پایه‌های فقهی آن». مجله‌ی حقوقی دادگستری ۵۶،  ۶ (۱۳۷۱)، ۹–۳۸.
- نوبهار، رحیم، و علیرضا نوبهاری طهرانی. «مبانی پدرسالاری قانونی با نگاهی به نقش آن در جرم‌انگاری». فصلنامه‌ مطالعات حقوقی ۱۴، ۲ (۱۴۰۱)، ۳۷۳–۴۰۱.
doi: https://doi.org/10.22099/jls.2020.32430.3293
 
تارنماها:
- «تعلیق با دستور مکتوب شورای امنیت ملی». شرق دیلی، ۱۴۰۴. https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1013396/. آخرین بازدید: ۲ آوریل ۱۴۰۴.
پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 13، شماره 26
پاییز 1404
صفحه 183-216