پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی 2345-2986 13 27 2026 01 21 A Criminological Perspective on Non-Penal Responses to Crime in the Criminal Policy of Afghanistan نگاه جرم شناسانه به پاسخهای غیرکیفری به جرم در سیاست کیفری افغانستان 143 172 233142 10.22034/jclc.2025.492152.2078 FA جلال الدین قیاسی دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0001-8036-9534 علی دریاب شاداب نظری دکترای حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم،قم، ایران. 0000-0003-4064-9210 Journal Article 2025 07 05 In the criminal policy of Afghanistan, the most common method for responding to crime has been recourse to penal mechanisms. However, in the last two decades, the criminal justice system has pursued the most appropriate methods to confront crime and has taken significant steps in this regard. The system of responding to crime in Afghanistan can be considered divergent in its legislative and judicial dimensions. In the first dimension, legislators have endeavored in the process of legislating responses to crime, particularly non-penal responses, to consider not only religious doctrines but also scientific data from criminology, criminal sociology, and criminal psychology. This is well reflected in the Penal Code enacted in 2017. Nevertheless, in the judicial and executive dimension, judges and prosecutors continue to place greater emphasis on traditional jurisprudential (fiqhi) doctrines and classical criminal law, exercising their discretion based thereon. This may give rise to a lack of conformity between legislative and judicial responses, the inefficacy of criminal policy, and the undesirability of this type of response. This article seeks to provide a scientific exposition of the subject and, employing a descriptive-analytical method, proposes optimal strategies for implementing non-penal responses. A criminological examination of non-penal responses in Afghanistan's criminal justice system reveals that the novelty of non-penal responses, the lack of their cultural-localization, the absence of necessary judicial sophistication, and a populist approach to responses have led to inefficacy and a lack of coordination in response at the legislative and judicial stages. Consequently, the proposed strategies for improving the situation include the cultural-localization of responses, their transformation and evaluation, and adherence to the principle of judicial meritocracy. <span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ansi-font-size: 11.5pt; line-height: 115%; font-family: IRMitra; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">در سیاست کیفری افغانستان معمول‌ترین شیوه برای پاسخ‌‌دهی به جرم توسل به سازکارهای کیفری بوده است هرچند که در دو دهه اخیر نظام عدالت کیفری به دنبال مناسب‌‌ترین شیوه مقابله با جرم بوده و گام‌های اساسی نیز برداشته است. نظام پاسخ‌‌دهی به جرم در افغانستان را می‌‌توان در دو بعد تقنینی و قضایی متفاوت دانست. در بعد اول قانون‌گذاران سعی و تلاش‌شان بر این بوده است که در امر تقنین پاسخ‌‌ها به جرم و به‌ویژه پاسخ‌‌های غیرکیفری در کنار آموزه‌‌های دینی به داده‌‌های علمی جرم‌‌<span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ansi-font-size: 11.5pt; line-height: 115%; font-family: IRMitra; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">شناسی، جامعه‌‌<span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ansi-font-size: 11.5pt; line-height: 115%; font-family: IRMitra; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">شناسی جنایی و روانشناسی جنایی نیز توجه نمایند که این امر بخوبی در کدجزای مصوب 1392 تبلور یافته است؛ اما در بعد قضایی و اجرایی هنوز هم قضات و دادستان‌‌ها بر آموزه‌‌های فقهی و حقوق کیفری سنتی بیشتر تأکید داشته و بر مبنای آن اعمال صلاحیت می‌‌نمایند که این امر می‌‌تواند زمینه ساز عدم تطابق پاسخ‌‌دهی تقنینی و قضایی، ناکارآمدی سیاست‌‌کیفری <span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ansi-font-size: 11.5pt; line-height: 115%; font-family: IRMitra; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">و عدم مطلوبیت این نوع پاسخ‌‌دهی گردد. این نوشتار به دنبال تبیین علمی موضوع بوده و با روش توصیفی ـ <span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ansi-font-size: 11.5pt; line-height: 115%; font-family: IRMitra; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">تحلیلی به ارائه راهکارهای مطلوب در امر پاسخ‌‌دهی غیرکیفری پرداخته است. بررسی جرم شناختی پاسخ‌‌های غیرکیفری در نظام عدالت کیفری افغانستان نشان می‌‌دهد که جدید بودن پاسخ‌‌های غیرکیفری، عدم فرهنگی ـ بومی سازی آن، نبود فرهیختگی قضایی لازم، رویکرد عوام‌گرایی پاسخ‌‌ها سبب ناکارآمدی و ناهماهنگی پاسخ‌‌دهی در مرحله تقنین و قضا گردیده است؛ از این رو، راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت، فرهنگی ـ بومی‌سازی پاسخ‌‌دهی‌‌ها، تحول و سنجش پذیر ساختن آن و تمسک به اصل شایسته‌‌ سالاری قضایی هستند.

https://jclc.sdil.ac.ir/article_233142_9c7970ec971ffc100660fdb5e3abbe6e.pdf