نظریۀ بازپذیرکننده شرمساری توسط جرم شناس استرالیایی، جان بریث ویت¹ شکل گرفت و در دسته نظریات جرم شناسی جمهوری خواه قرار می گیرد.² بریث ویت ادعا می کند که قصد دارد تا با ایجاد یک نظریه اخلاقی، بازگشت دوباره فرد به جامعه را هموار سازد.³ نظریه شرم بازپذیرکننده، نظریه ای است که بر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی برای مقابله با جرم تأکید دارد.⁴ این نظریه تلاش می کند تا به دو هدف اصلی دست یابد؛ نخست تلفیق یافته های جرم شناسی به شکلی منسجم تر و دوم ارائه یک مبنای عملی برای اصلاح روش های عدالت کیفری. جان بریث ویت بیان می کند که به دنبال ارائه دلالت ها و شیوه های جدیدی برای تبیین جرم و ارتباط متغیرهای فرهنگی با جرم است.⁵ از نگاه او واکنش اصلی جامعه در برابر جرم و جنایت، شرمساری است و شرمساری دو شکل دارد؛ شرمساری بازپذیرکننده و شرمساری انگ زننده. در شرمساری بازپذیرکننده، جرم و دخالت مجرم نکوهش می شوند، اما به جای جدا کردن دائمی مجرم از جامعه، مجرمان را دوباره در جامعه ادغام می کنند. در مقابل انگ زدن به مجرمان یک وضعیت انحرافی دائمی داده و ادغام مجدد را با مشکل روبرو می کند. بریث ویت مدعی است در جوامعی همچون ژاپن که دارای وجدان اخلاقی⁶ هستند، ساختارهای فرهنگی و اجتماعی که زیربنای شرمساری باز ادغام کننده اجتماعی است، بزهکاران بالقوه را از جرم باز می دارد. در حالی که تجربه شرمسارشدن و بازپذیری، مجرمان را از جرایم بعدی دلسرد می کند و عملکرد شرمسارسازی میزان جرم را کاهش می دهد.⁷ برخی پژوهشگران معتقدند نظریه شرم بازپذیرکننده راهی برای اجرای برنامه های جامعه محور⁸ به عنوان مکملی در سیستم عدالت کیفری است که در نهایت منجر به کاهش هزینه جرم و افزایش رضایتمندی افراد از عدالت کیفری خواهد شد.⁹ این نظریه به دنبال آن است که میان کنترل اجتماعی و جرم از طریق شرمساری فعل مجرمانه، به جای شرمساری مجرمین و همچنین بازپذیری دوباره مجرمین و منحرفین از طریق عذرخواهی و ترمیم خسارات وارده ارتباط ایجاد کند.¹⁰ بنابراین تأکید اصلی این نظریه بر شرمساری و اثری که شرمساری بر بازدارندگی از انحراف و جرم، به ویژه تکرار جرم است.

بریث ویت با انتقاد از سیستم رسمی عدالت کیفری بیان می کند مدل دادگاه برای رسیدگی به جرایم مجرمین سبب برچسب خوردن، تحقیر و کوچک شدن مجرمین شده و این موضوع در نهایت به تکرار جرم آنها منجر می گردد.¹¹ به همین جهت بریث ویت، چهارچوب عملی نظریه خود را رویکرد عدالت ترمیمی قرار می دهد. نظریه پردازان این حوزه معتقدند برای درآنکه رویکردهای عدالت ترمیمی واجد جنبه های بازپذیری اجتماعی باشند می بایست مبتنی برسه اصل اساسی باشند: اصل اول آنکه رویکرد عدالت ترمیمی به جبران خسارت بزه دیده و درمان بزهکار و جامعه کمک کند. اصل دوم این است که قربانیان، مجرمان و جوامع باید فرصت مشارکت فعال در فرایند عدالت را به صورت کامل و فوری داشته باشند. اصل سوم تجدیدنظر نسبت به نقش ها و مسئولیت های دولت به گونه ای است که در ترویج عدالت، دولت مسئول حفظ نظم عادلانه و جامعه برای برقراری صلح باشد.¹²

بریث ویت به عنوان مهمترین نظریه پرداز نظریه شرمساری بازپذیرکننده، معتقد است که جرم برخوردار از یک ساختارِ تک بعدی نیست. به همین دلیل برای تلفیقِ برخی سنت هایِ نظریِ مهم که بیشتر از جرم شناسی جامعه شناختیِ آمریکائی، نظریه کنترل، نظریه خرده فرهنگ، نظریاتِ معاشرت ترجیحی و فشار بهره گرفته است؛¹³ از این رو در این نظریه علاوه بر تأکید بر شرمساری و بازپذیری تحت سیطرة سه نوع سنت محوری یعنی نظریة یادگیری ـ معاشرت افتراقی؛ نظریة آنومی ـ فشار؛ و نظریةکنترل است. از این رو در این پژوهش مبتنی بر نظریه شرمساری بازپذیرکننده، به سنجش متغیرهای مرتبط با این سنت های محوری پرداخته شده است.

۱- مفاهیم و مبانی نظری

نظریه شرمساری بازپذیرکننده مبتنی بر برخی مفاهیم و عناصر برساخته ای است که شناخت آنها می تواند به درک درستی از این نظریه منتج شود. به همین جهت در ذیل به بررسی مهمترین مفاهیم و عناصر نظریه خواهیم پرداخت.

۱-۱- شرمساری بازپذیرکننده

از دید روانشناسان، شرم احساس منفی پایدار و کلی در رابطه با خود است¹⁴ و به مثابه عاطفه ای است که توسط هر شخص احساس و ابراز می شود. در همین راستا شرمساری به عنوان یک عمل و یا رفتار تأدیبی یا انضباطی تلقی می شود و شرمساری بازپذیرکننده، فرایندی از شرم است که در مقابل شرمساری انگ زننده قرار گرفته و به بازگشت مجرم به جامعه کمک می کند. بر اساس تعریف بریث ویت: «شرمساری بازپذیرکننده، شرمساری است که به دنبال تلاش برای ادغام دوباره بزهکار در جامعه مطیع قانون یا شهروندانی قابل احترام از طریق ادای کلمات یا حرکاتی که بر بخشش یا لغو برچسب بزهکارانه فرد به عنوان منحرف صورت می گیرد».¹⁵ بر اساس این تعریف شرمساری، به معنای تمام فرایندهای اجتماعی است که بیانگر عدم تأیید یک رفتار به منظور ایجاد پشیمانی یا شرمساری و سرزنش در یک شخص برای احساس شرم از دیگران است.

۱-۲- انگ زنی (برچسب زنی)¹⁶

در نظریه شرم بازپذیرکننده توجه به برچسب مجرمانه یکی از کانون های نظریه شرم بازپذیرکننده است.¹⁷ از دیدگاه نظریه شرمساری بازپذیرکننده عامل اصلی تکرار جرم در فرد برچسب مجرمانه است، به گونه ای که وقتی شخص با برچسبِ منحرف انگ می خورد، برای وی این گونه تصور می شود که دیگران به وی به عنوان منحرف واکنش نشان داده و در نتیجه وی منزوی شده و به سوی خرده فرهنگ هایی جذب می شود که از انحراف وی حمایت کرده و در نتیجه هویتِ منحرف را درونی سازی و حسِ بی عدالتی را تجربه می کند و فقدانِ احترام به او ممکن است او را بیشتر به دنیای تبهکاران سوق دهد، به واسطه آنکه به سختی موجب دستیابی به یک زندگی به طور مشروع و قانونی می شود؛ بنابراین، انحراف به یک سبک زندگی تبدیل می شود که تغییر دادنِ آن سخت است و به عنوان یک سبک زندگیِ قابل دفاع در چهارچوب خرده فرهنگ منحرف منطقی و معقول به نظر می آید.¹⁸

۱-۳- میانجی گری و عدالت ترمیمی¹⁹

از ابتدای شکل گیری نظریه شرمساری بازپذیرکننده، بریث ویت بر صلح و سازش اجتماعی و به ویژه عدالت ترمیمی برای حل و فصل جرایم و اختلاف تأکید کرده است؛ به گونه ای که می توان واضح ترین تلاش برای کاهش میزان وقوع جرم در نظریه شرمساری بازپذیرکننده را عدالت ترمیمی دانست و این نظریه بهترین شیوه برای پژوهشگران جهت تبیین تأثیرات عدالت ترمیمی است.²⁰ در پژوهشی که توسط شرمن و همکارانش در خصوص مکانیسم تأثیرات روانشناختی شرم بازپذیرکننده و عدالت فرایندی در کاهش میزان تکرار جرم رانندگی در حالت مستی صورت گرفت، بیان شد که مکانیسم ها در طولانی مدت بر کاهش میزان تکرار جرم موثر است.²¹

عدالت ترمیمی رویکرد جایگزین سیستم عدالت کیفری سنتی است و از طریق رویکردهایی همچون میانجی گری کیفری، نشست های گروهی ـ خانوادگی و حلقه های ترمیمی است.²² نظریه شرم بازپذیرکننده، شاهد و گواهی برای رویکردهای ترمیمی است که در آن به حمایت از مجرمین، تمرکز بر جرم و آثار آن به جای مجرمین می پردازد و هدف آن جبران خسارت جرم به جای مجازات مجرمین است.²³ و میانجی گری که مدلی از شیوه اجرای عدالت ترمیمی است خود به دو مدل مستقیم و غیر مستقیم تقسیم می شود؛ در میانجی گری مستقیم، شخص ثالث بی طرفی (میانجی گر) به بزه دیده و بزهکار کمک می کند تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. در این روش بزه دیده و بزهکار به طور مستقیم با یکدیگر دیدار می کنند و تمامی فرایندها و نتایج میانجی گری به صورت رو در رو انجام می شود و در میانجی گری غیر مستقیم با حفظ تمامی الگوهای میانجی گری مستقیم، ارتباط بزه دیده و بزهکار به صورت تلفنی و یا با نامه نگاری انجام می شود.²⁴ میانجی گری نوعی از فرایند ترمیمی است که در آن بزه دیده و بزهکار و در صورت اقتضا، هر یک از افراد یا اعضای دیگر جامعه که جرم بر آنها اثر گذاشته، در حل موضوعات ناشی از آن، به طور مؤثر و به طور معمول به کمک یک تسهیل گر با یکدیگر مشارکت می کنند²⁵ و بر اساس ماده ۷ «اعلامیه اصول استفاده از برنامه های عدالت ترمیمی در پرونده های کیفری»²⁶ اصل اختیاری بودن ارجاع به میانجی گری یکی از مهمترین اصول میانجی گری است که در انجام این پژوهش رعایت شده است و افراد شرکت کننده به صورت اختیاری به این فرایند وارد شده اند.²⁷

۱-۴- تعزیرات حکومتی و جرم صنفی:

سازمان تعزیرات حکومتی در سال ۱۳۷۳ و به موجب آیین نامه سازمان تعزیرات حکومتی (مصوب ۱/۸/۱۳۷۳ هیأت وزیران) تشکیل گردید و رسیدگی به جرایم و تخلفات تعزیری حکومتی در دو بخش صنفی و دولتی به این سازمان محول گردید. رسیدگی به تخلفات صنفی در این سازمان از حیث شکلی به موجب آیین نامه مذکور است که در شعب بدوی و تجدیدنظر صورت گرفته و تخلفات آن نیز به موجب قانون نظام صنفی (مصوب ۱۳۸۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی) صورت می پذیرد. در قانون نظام صنفی (مصوب ۱۳۸۲ و اصلاحی ۱۳۹۲)، تخلفات صنفی تعریف نشده و تنها در فصل هشتم این قانون به بررسی انواع تخلفات صنفی پرداخته است که شامل تخلفاتی همچون گرانفروشی (ماده ۵۷ ق.ن.ص.)، کم فروشی (ماده ۵۸ ق.ن.ص.) یا ترک فعل همچون عدم درج قیمت (ماده ۶۵ ق.ن.ص.)، عدم اعلام موجودی کالا (تبصره ماده ۶۰ ق.ن.ص.)، عدم رعایت مقررات جاری کشور (ماده ۱۷ ق.ن.ص.) دانست که منوط به دو شرط جرم تلقی می گردد؛ نخست مرتکب آن فردی صنفی باشد و دوم آنکه در قانون نظام صنفی برای آن رفتار مجازات تعیین شده باشد؛ بنابراین می توان گفت: «جرم صنفی رفتاری است که توسط افراد صنفی ارتکاب یافته و می بایست تنها در قانون نظام صنفی برای آن مجازات تعیین شده باشد».

۲- پیشینه

برخی پژوهش های میدانی و آزمایشی صورت پذیرفته به منظور کارامدی عدالت ترمیمی برای اثبات تحقق شرمساری بازپذیرکننده نشان می دهد که میانجی گری می تواند تأثیر معناداری در این زمینه داشته باشد. به طور مثال در پژوهش دیگری که توسط شرمن و همکارانش²⁸ در خصوص مکانیسم تأثیرات روانشناختی شرم بازپذیرکننده و عدالت فرایندی²⁹ در کاهش میزان تکرار جرم رانندگی در حالت مستی صورت گرفت بیان شد که مکانیسم ها در طولانی مدت بر کاهش میزان تکرار جرم مؤثر است.³⁰ بریث ویت در یکی از مهمترین پژوهش های خود در خصوص تأثیر شرم بازپذیرکننده در رویکردهای عدالت ترمیمی، به بررسی تأثیر نشست های ترمیمی بین مجرمین و بزه دیدگان منجر به کاهش چهل درصدی (۴۰٪) آسیب های روانی قربانیان در مقایسه با کسانی که در نشست ها حضور نداشته اند، پرداخته است و همچنین بیان کرد که نشست های ترمیمی منجر به کاهش قابل توجهی در حس انتقام و خشونت در بزه دیدگان گردیده است.³¹

در پژوهش دیگری که با استفاده از داده هایی از آزمایش عدالت ترمیمی به آزمون مفاهیم به هم پیوستگی و شرمندگی نظریۀ شرمساری بازپذیرکننده در نشست های عدالت ترمیمی پرداخته است؛ نتایج نشان داد که جوانان حاضر در نشست های عدالت ترمیمی در مقایسه با گروه کنترل از میزان به هم پیوستگی و بروز شرم بیشتری برخوردارند.³² در یکی از مهمترین پژوهش هایی که توسط آحمد و بریث ویت صورت پذیرفت سه متغیر شرمساری، گذشت و شرم در جرم قلدری³³ را مورد بررسی قرار داده است. داده های بدست آمده از میان ۱۸۷۵ کودک بنگلادشی، نتایج نشان داد که شرمساری بازپذیرکننده و گذشت با کاهش جرم قلدری ارتباط معناداری دارد؛ بر اساس این پژوهش که به مقایسۀ دو گروه مشابه از متخلفانی می پرداخت که به طور تصادفی به دو نوع رسیدگی رسمی و میانجی گری تقسیم شده و دریافتند که تفاوت معناداری بین دو گروه وجود داشته به گونه ای که شرکت کنندگان در میانجی گری در مقایسه با حاضرین دادگاه، نمره بالاتری در شرمساری بازپذیرکننده کسب کردند.³⁴

۳- سؤالات و فرضیه ها:

پرسش اصلی این پژوهش آن است که تأثیر مداخله میانجی گرانه در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی چیست؟ و بر مبنای ساختار ترکیبی نظریه که مبتنی بر نظریات جرم شناسی انتقادی، همنشینی افتراقی و... که بریث ویت در نظریه خود بر آنها تأکید کرده است، پرسش های فرعی زیر مطرح می گردد:

تأثیر میانجی گری در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی بر اساس مؤلفۀ تعلق و همبستگی چیست؟

تأثیر میانجی گری در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی بر اساس مؤلفۀ انتظار شرم چیست؟

تأثیر میانجی گری در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی بر اساس مؤلفۀ همسالان بزهکار چیست؟

تأثیر میانجی گری در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی بر اساس مؤلفۀ ارزش های اخلاقی چیست؟

تأثیر میانجی گری در تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی بر اساس مؤلفۀ فشار چیست؟

فرضیه اصلی این پژوهش آن است که میانجی گری بر تحقق شرمساری بازپذیرکننده در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معناداری دارد و فرضیات فرعی پژوهش عبارت اند از:

میانجی گری بر انتظار شرم در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معناداری دارد.

میانجی گری بر تعلق و هم بستگی در تخلفات صنفی تأثیر تأثیر مثبت و معناداری دارد.

میانجی گری بر همسالان بزهکار در تخلفات صنفی تأثیر منفی و معناداری دارد.

میانجی گری بر ارزش های اخلاقی در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معناداری دارد.

میانجی گری بر فشار در تخلفات صنفی تأثیر منفی و معناداری دارد.

[این فرضیه ها هیچ یک به سؤال ربطی ندارد. سؤال این بود که نقش میانجی گری چیست؟ فرضیه اینکه میانجی گری نقش دارد. این ها منطبق با هم نیستند.]

۴- روش اجرا:

در این تحقیق، نوع پژوهش کاربردی و به روش توصیفی - تحلیلی بر پایه آزمایش از نوع پس آزمون با گروه گواه است. در این طرح شش متغیر وابسته یعنی: ۱- شرمساری، بازپذیری و انگ زنی ۲- سنجش تعلق و به هم پیوستگی ۳- همسالان بزهکار ۴- پایبندی به ارزش های اخلاقی ۵- انتظار شرم و ۶- تحلیل فشار ارزیابی و سنجش شد. جامعه آماری شامل کلیه افراد صنفی است که با طرح شکایت از سوی شاکیان در تخلفات صنفی گرانفروشی و تقلب در کسب مواجه شده و با روش نمونه برداری تصادفی نمونه ها انتخاب شده است. نمونه های مورد بررسی در دو گروه ۲۶ نفره گواه و ۲۶ نفره کنترل تقسیم شده است؛ گروه آزمایشی از طریق مدل میانجی گری کیفری با لحاظ شرایط میانجی گری همچون داوطلبانه و اختیاری بودن میانجی گری برای طرفین³⁵ و گروه کنترل به شیوه رسمی رسیدگی در دادگاه (شعبه بدوی) تعزیرات حکومتی در دعاوی گرانفروشی و تقلب بوده مورد رسیدگی قرار گرفته است. در هر دو شیوه پس از پایان فرایند و رسیدگی، پرسش نامه ای مبتنی بر ۴۷ گویه که با بررسی پژوهش ها و مقالات داخلی و خارجی، مصاحبه با قضات سازمان تعزیرات و بازرسین اتاق اصناف به دست آمده در فضای نمونه مورد بررسی قرار گرفته است. داده های به دست آمده با ضرایب ۱ تا ۵ در برنامه اکسل بررسی شده و از طریق نرم افزار اس پی اس اس تحلیل شده اند. بررسی روایی محتوایی به شکل کمی، از ضریب نسبی روایی محتوا استفاده می شود. برای تعیین این ضریب از خبرگان درخواست می شود تا هر گویه را بر اساس طیف پنج قسمتی «کاملاً موافقم»، «موافق»،«بی نظرم» و «کاملاً مخالفم» و «مخالفم» بررسی نمایند. سپس پاسخ ها مطابق فرمول ۱ محاسبه می گردد.

در این رابطه تعداد متخصصانی که به گزینۀ «موافق» پاسخ دادهاند و N تعداد کل متخصصان است. مقدار روایی محتوایی کل ۸۵/۰ محاسبه گردید و پایایی پرسشنامه ۴۷ سؤالی از الفای کرونباخ³⁶ به مقدار آلفا ۷۸۲/ ۰ است.

۵- مدل تحلیلی پژوهش:

در این پژوهش تأثیر متغیر مستقل مداخله میانجیگری بر تحقق شرمساری بازپذیرکننده بررسی میشود. به صورتی که متغیر مستقل پژوهش، میانجیگری و متغیر وابسته پژوهش تحقق شرمساری بازپذیرکننده میباشد. این پژوهش دارای شش متغیر وابسته به صورت ۱- شرمساری، بازپذیری و انگ زنی ۲- سنجش تعلق و به هم پیوستگی ۳- همسالان بزهکار ۴- پایبندی به ارزشهای اخلاقی ۵- انتظار شرم و ۶- تحلیل فشار است. برای کنترل عوامل مربوط به پژوهش نوع تخلفات صنفی شامل تقلب و گرانفروشی بهعنوان متغیر کوریت در نظر گرفته شد.

۶- یافته های پژوهش:

جدول۱- میانگین و انحراف استاندارد متغیرهای الگوی شرمساری بازپذیرکننده در گروه کنترل و آزمایش

مندرجات جدول ۱- نشان می دهد که میانگین گروه کنترل و آزمایش برای متغیر شرمساری و انگ زنی به ترتیب ۹۳/۲ و ۱۷/۴ می باشد. همچنین برای متغیر انتظار شرم میانگین گروه کنترل و آزمایش ۹۵/۳ و ۴۲/۴ می باشد. میانگین گروه کنترل و آزمایش برای متغیر تعلق و همبستگی به ترتیب ۰۳/۴ و ۴۰/۴ است. میانگین گروه کنترل و آزمایش برای متغیر همسالان بزهکار به ترتیب ۴۸/۱ و ۲۳/۰ است. میانگین گروه کنترل و آزمایش برای متغیر ارزش های اخلاقی به ترتیب ۵۶/۲ و ۷۱/۱ است. میانگین گروه کنترل و آزمایش برای متغیر تحلیل فشار به ترتیب ۵۳/۲ و ۸۴/۲ است.

جدول ۲- تحلیل کوواریانس چندمتغیره

در تحلیل کوواریانس چند متغیره، چهار آزمون؛ اثر پیلای، لامبدای ویلکز، اثر هاتلینگ و بزرگتری ریشه روی بررسی می شود. نتایج در جدول۲، نشان می دهد سطح معناداری تمامی آزمون های چند متغیره ۰۰۰/۰و کمتر از ۰۵/۰ می باشد که نشان می دهد حداقل بین یک متغیر وابسته (بازپذیری و شرمساری و انگ زنی، همسالان بزهکار، تعلق و هم بستگی، انتظار شرم، ارزش های اخلاقی و تحلیل فشار) درگروه های آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد. چون دو گروه با یکدیگر مقایسه می شوند، مقدارآماره F و سطح معناداری تمام آزمون ها برابر می باشد.

مندرجات جدول۳، نشان می دهد که میانجی گری بر متغیرهای وابسته (بازپذیری و شرمساری و انگ زنی ، همسالان بزهکار، تعلق و هم بستگی، انتظار شرم، ارزش های اخلاقی و تحلیل فشار) تأثیر معنادار دارد.

- فرضیه اول: میانجی گری بر بازپذیری، شرمساری و انگ زنی در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معنادار دارد.

مندرجات جدول۳، نشان می دهد که تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل برای متغیر شرمساری، بازپذیری و انگ زنی از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است (۸۱۳/۷۱F=، ۰۰۰/۰P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر شرمساری، بازپذیری و انگ زنی تأثیر دارد. اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۵۹۴/۰= ۲ است؛ یعنی حدود ۶۰ درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متأثر از مشاوره مبتنی بر ذهن آگاهی می باشد. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم نیز نشان داد که میانگین نمرات شرمساری، بازپذیری و انگ زنی گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده و پس از تعدیل در گروه آزمایش افزایش یافته است. بنابراین فرضیه اول تأیید می شود.

جدول۳- تحلیل کوواریانس چندمتغیره جهت بررسی معناداری تفاوت میانگین های متغیرهای وابسته گروه کنترل

- فرضیه دوم: میانجی گری بر انتظار شرم در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معناداری دارد.

تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل برای متغیر انتظار شرم از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است (۶۵۵/۴F=، ۰۳۶/۰ P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر انتظار شرم تأثیر مثبت و معنادار دارد. اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۰۸۷/۰=۲ است؛ یعنی حدود ۷/۸ درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متأثر از مداخله میانجی گری است. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم نیز نشان داد که میانگین نمرات انتظار شرم گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده و پس از تعدیل در گروه آزمایش افزایش یافته است. در نتیجه این فرضیه تأیید می شود.

- فرضیه سوم: میانجی گری بر تعلق و همبستگی در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معنادار دارد.

برای متغیر تعلق و همبستگی تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است(۹۴۷/۹F=، ۰۰۳/۰ P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر تعلق و همبستگی تأثیر مثبت و معنادار دارد. اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۱۶۹/۰=۲ است؛ یعنی حدود ۱۷درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متأثر از مداخله میانجی گری میباشد. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم نیز نشان داد که میانگین نمرات تعلق و همبستگی گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده و پس از تعدیل در گروه آزمایش افزایش یافته است. که با توجه به موارد گفته شده، فرضیه سوم تأیید می شود.

- فرضیه چهارم: میانجی گری بر همسالان بزهکار در تخلفات صنفی تأثیر منفی و معناداری دارد.

نتایج جدول ۳، نشان دهندۀ معناداری تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل برای متغیر همسالان بزهکار است، زیرا با توجه به مقادیر Fو P از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است(۵۰۹/۱۷F=، ۰۰۰/۰ P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر همسالان بزهکار تأثیر دارد. اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۲۶۳/۰=۲ است؛ یعنی حدود۲۶ درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متأثر از مداخله میانجی گری می باشد. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم نیز نشان داد که میانگین نمرات همسالان بزهکار گروه آزمایش، کمتر از گروه کنترل بوده و پس از تعدیل در گروه آزمایش کاهش یافته است. بنابراین فرضیه چهارم تأیید می شود.

- فرضیه پنجم: میانجی گری بر رعایت ارزش های اخلاقی در تخلفات صنفی تأثیر مثبت و معناداری دارد.

در نهایت، بر اساس نتایج درج شده در جدول ۳، تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل برای متغیر تحلیل فشار از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است (۴۱۲/۶F=، ۰۱۵/۰ P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر تحلیل فشار تأثیر دارد. یا اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۱۱۶/۰=۲ است؛ یعنی حدود ۱۲ درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متأثر از مداخله میانجی گری می باشد. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم در گروه آزمایش افزایش یافته است؛ بنابراین فرضیه ششم نیز تأیید می شود.

- فرضیه ششم: میانجی گری بر تحلیل فشار در تخلفات صنفی تأثیر منفی و معنادار دارد.

با توجه به نتایج جدول ۳، تفاوت میانگین های تعدیل شده پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل برای متغیر ارزش های اخلاقی از نظر آماری در سطح کوچکتر از ۰۵/۰ معنادار است (۴۲۸/۱۲F=، ۰۰۱/۰ P=)؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر ارزش های اخلاقی تأثیر دارد. اندازه تأثیر مداخله میانجی گری نیز ۲۰۲/۰=۲ است؛ یعنی حدود ۲۰ درصد واریانس نمرات کل باقی مانده متاثر از مداخله میانجی گری می باشد. مقایسه میانگین پس آزمون دو گروه قبل و بعد از حذف اثر نوع جرم نیز نشان داد که میانگین نمرات ارزش های اخلاقی گروه آزمایش کمتر از گروه کنترل بوده و پس از تعدیل در گروه آزمایش کاهش یافته است؛ که نشان دهنده ی تأیید فرضیه پنجم نیز می باشد.

نتیجه گیری

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر مداخله میانجی گرانه در تحقق شرم بازپذیرکننده در تخلفات صنفی در صلاحیت تعزیرات حکومتی است. با توجه به نتایج ارائه شده در بخش قبل، مداخله میانجی گرانه بر شرمساری و انگ زنی تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۰۰/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر شرمساری، بازپذیری و انگ زنی تأثیر معنادار دارد. با توجه به اینکه میانگین نمرات شرمساری، بازپذیری و انگ زنی گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده بنابراین مداخله میانجی گرانه بر شرمساری و انگ زنی تأثیر مثبت و معنادار دارد؛ که تأیید فرضیه اول پژوهش را به دنبال دارد. همچنین بر اساس یافته های پژوهش، مداخله میانجی گرانه بر انتظار شرم تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۳۶/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر شرمساری، بازپذیری و انگ زنی تأثیر معنادار دارد. میانگین نمرات انتظار شرم گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده به این معنی که مداخله میانجی گرانه بر انتظار شرم تأثیر مثبت و معنادار دارد. که تأیید فرضیه دوم پژوهش را به دنبال دارد. در تبین این یافته می توان گفت که میانجی گری باعث افزایش شرمساری افراد و در نتیجه کاهش جرم خواهد شد.

یافته های پژوهش نشان می دهد که، مداخله میانجی گرانه بر تعلق و همبستگی تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۰۳/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر تعلق و همبستگی تأثیر معنادار دارد. میانگین نمرات تعلق و همبستگی گروه آزمایش بیشتر از گروه کنترل بوده به این معنی که مداخله میانجی گرانه بر تعلق و همبستگی تأثیر مثبت و معنادار دارد. که تأیید فرضیه سوم پژوهش را به دنبال دارد. در تبین این یافته می توان گفت که میانجی گری منجر به افزایش تعهد اجتماعی و خانوادگی افراد می شود.

با توجه به نتایج جدول ۳، مداخله میانجی گرانه بر همسالان بزهکار تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۰۰/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر شرمساری، بازپذیری و انگ زنی تأثیر معنادار دارد. میانگین نمرات همسالان بزهکار گروه آزمایش کمتر از گروه کنترل بوده به این معنی که مداخله میانجی گرانه بر همسالان بزهکار تأثیر منفی و معنادار دارد. که تأیید فرضیه چهارم پژوهش را به دنبال دارد. در تبین این یافته می توان گفت که مداخله میانجی گرانه سبب کاهش تعامل افراد با افراد ضد اجتماع و ضد قانون خواهد شد. همچنین با توجه به نتایج پژوهش، مداخله میانجی گرانه بر ارزش های اخلاقی تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۱۵/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر ارزش های اخلاقی تأثیر معنادار دارد. میانگین نمرات ارزش های اخلاقی گروه آزمایش کمتر از گروه کنترل بوده به این معنی که مداخله میانجی گرانه بر ارزش های اخلاقی تأثیر مثبت و معنادار دارد. که تأیید فرضیه پنجم پژوهش را به دنبال دارد. در تبین این یافته می توان گفت که افرادی که مداخله میانجی گری را دریافت کرده اند پایبندی بیشتری به ارزش های اخلاقی و دینی دارند که این به نوبه خود منجر به کاهش جرم در تخلفات صنفی خواهد شد. در نهایت نتایج نشان داد که، مداخله میانجی گرانه بر تحلیل فشار تأثیر معنادار دارد. از آنجا که ۰۰۱/۰P= و کوچکتر از ۰۵/۰ است؛ بنابراین مداخله میانجی گری بر تحلیل فشار تأثیر معنادار دارد. میانگین نمرات تحلیل فشار گروه آزمایش کمتر از گروه کنترل بوده به این معنی که مداخله میانجی گرانه بر تحلیل فشار تأثیر منفی و معنادار دارد. که تأیید فرضیه ششم پژوهش را به دنبال دارد. در تبین این یافته می توان گفت که افرادی که مداخله میانجی گری را دریافت کرده اند، فشار کمتری را متحمل می شوند که این خود منجر به کاهش جرم در تخلفات صنفی خواهد شد.