پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

بازخوانی انتقادی واکنش به بزهکاری اطفال و نوجوانان در رویکرد جدید قانون‌گذاری

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.
3 گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
چکیده
واکنش افتراقی و پاسخ‌دهی اصلاحی ـ ترمیمی به بزهکاری اطفال و نوجوانان، رویکردی است که هم در کنوانسیون حقوق کودک و هم در بسیاری از اسناد بین‌المللی و راهبردهای سازمان ملل متحد برای حفظ و ارتقای حقوق کودکان، نمایان است. سیاست جنایی تقنینی کشورهای مختلف، هم‌نوایی با راهبردهای ارائه شده و اتخاذ سیاست جنایی افتراقی در برابر اطفال و نوجوانان بزهکار و نگاه تأدیبی ـ حمایتی است. با تصویب قوانین جدید در سال‌های اخیر، نظام عدالت کیفری ایران، رویکرد اصلاح‌گرایانه و پاسخ‌های اجتماع‌محور را تا حدودی برگزیده است؛ با این حال، در برخی از جنبه‌ها، هنوز رویکرد سزاگرایانه پابرجاست و در اعمال مجازات‌های شدید و نهادهای ارفاقی، بین مجازات‌های شرعی و غیرشرعی، دوگانگی مشاهده می‌شود. تفکیک سن بلوغ از سن ورود به چرخه عدالت کیفری در جرایم تعزیری و طرد مجازات شلاق در همین رسته از مجازات‌ها، از جمله این اصلاحات و نوآوری‌ها به شمار می‌آید؛  در مقابل، تداوم واکنش‌های سخت‌گیرانه و گاه بدنی در سایر جرایم غیر تعزیری، از نمودهای اصرار و بقای مقنن بر شیوه‌های سنتی و منسوخ پیشین است. فرض بر این است که چه از منظر سیاست جنایی تقنینی و چه از حیث سیاست جنایی قضایی، هنوز تا دستیابی به جایگاه ایده‌آل و افتراقی‌سازی کامل واکنش‌های نظام عدالت کیفری، فاصله زیادی باقی است. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی ـ کاربردی است و هدف این نوشتار، ارتقای منافع عالیه و تأمین مصالح کودکان است؛ از این رو، انتظار می‌رود با شناسایی دقیق و چالش‌های تقنینی و قضایی واکنش کیفری در قبال بزهکاری کودکان و برشمردن کاستی‌ها همراه با پیشنهادها، زمینه اصلاح قوانین جاری و رویکرد قضات، فراهم شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Critical Reappraisal of the Response to Juvenile Delinquency within the New Iranian Legislative Approach

نویسندگان English

Borhan Khateri 1
Nasrin Mehra 2
Mohammadali Mahdavisabet 3
Nourooz Kargari 3
1 Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Theology and Political Science, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Theology and Political Science, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

A differentiated, corrective-restorative approach to juvenile delinquency is evident in the Convention on the Rights of the Child (CRC) and in numerous international instruments and United Nations strategies for safeguarding and promoting children’s rights. Correspondingly, the legislative criminal policies of many countries align with these strategies, adopting a differentiated criminal policy towards juvenile offenders that emphasizes a rehabilitative-protective perspective. In recent years, through the enactment of new laws, the Iranian criminal justice system has, to some extent, adopted a reformist and community-based approach. However, a retributive approach persists in certain aspects, and in the application of severe punishments and leniency mechanisms, a duality exists between religious (shar’i) and non-religious (qeire-shar’i) penalties. Reforms and innovations include distinguishing the age of majority from the age of entry into the criminal justice cycle for discretionary crimes (ta’zirat) and the abolition of flogging within this category. Conversely, the retention of harsh and sometimes corporal punishments for other non-discretionary crimes (qeire-ta’ziri) reflects the legislator’s continued adherence to traditional, outdated methods. It is posited that from both legislative and judicial criminal policy perspectives, a considerable distance remains to achieving the ideal position and fully differentiating the responses of the criminal justice system. The research method in this study is analytical-applied. The paper’s objective is to promote the best interests and secure the welfare of children. It is expected that by accurately identifying legislative and judicial challenges in the criminal response to juvenile delinquency and enumerating shortcomings alongside constructive suggestions, this work will provide a groundwork for amending current laws and judicial approaches.
 

کلیدواژه‌ها English

Critical Analysis
Delinquency
Children and Juveniles
Graduated Response
Corrective-Oriented Responses
فهرست منابع
الف: فارسی
- آبروشن، هوشنگ، سایبانی علیرضا، غلامی حسین، رضوی فرد  بهزاد.  «واکاوی چالش‌های حقوقی شبهات ناظر به رشد نوجوانان در قانون مجازات اسلامی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی 24،93 (1399)، 303-324.
- پور محبی آبادی، حسین‌. سیاست کیفری و کودکان و نوجوانان بزه‌دیده و بزهکار، مجموعه مقالات، تهران: نشر میزان، 1395.
- توجهی، عبدالعلی. آسیب‌شناسی قانون مجازات اسلامی. چاپ اول، تهران: نشر مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه،1394.
- خاطری، برهان. فرایند دادرسی اطفال و نوجوانان بزهکار. چاپ اول. تهران: نشر خرسندی،1395.
- زهر، هوارد. کتاب کوچک عدالت ترمیمی، ترجمه:حسین غلامی، چاپ سوم،  تهران: نشر مجد، 1390.
- شاملو، باقر. عدالت کیفری و اطفال، چاپ اول، تهران:نشر جنگل جاودانه، 1391.
- شفیعی، محمد سعید. «بررسی انتقادی مراحل تدرج مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان در جرایم تعزیری با نگاهی بر نظام حقوقی فرانسه». پژوهشنامه تطبیقی دادپیشگان، 1،1 (1397)، 8-18.
-  شفیعی شیما، رایجیان اصلی مهرداد. «پاسخ‌های فرایند کیفری به کودکان و نوجوانان از منظر حقوقی - جرم‌شناختی، با رویکرد تطبیقی به حقوق ایران و کانادا»، دو فصلنامه علمی حقوق تطبیقی، 9،2 (1401)،63-84.
Doi: 10.22096/LAW.2022.138689.1791
- صبوری‌پور مهدی ، سیدپوریا موسوی، حقوق کیفری عمومی اطفال و نوجوانان، تهران: نشر میزان، 1402.
- غلامی، حسین. مترجم، کتاب کوچک عدالت ترمیمی. چاپ سوم، تهران: نشر مجد، 1390.
- غلامی، حسین. «الگوها یا گونه‌های عدالت کیفری اطفال»، مجله آموزه‌های حقوق کیفری،6،(1392)، 89-106.
- قهرمانی افشار، نیوشا. خسروشاهی، قدرت الله. شادمانفر، محمدرضا. «پیشگیری زودرس در سیاست جنایی ایران با نگرشی بر تعالیم فقهی»، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 41،3  (1398)، 117-132.
- مهرا، نسرین. «حمایت‌های حقوقی ـ کیفری از اطفال در برابر بزهکاری در حقوق ایران»، مجله تحقیقات حقوقی، یادنامه دکتر شهیدی، ویژه‌نامه شماره 1 ( 1384)، 271-288.
- معاونت حقوقی قوه قضاییه. مجموعه تنقیح شده اسناد بین‌المللی مربوط به حقوق اطفال و نوجوانان، چاپ اول، تهران: نشر روزنامه رسمی، 1397.
- یزدانی‌پور، اصغر. «مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392». نشریه آراء، 9 (1397)، 75-103.
 
 
ب) منابع خارجی
- Bevan, Hugh Keith. Child Law. London: Butterworths, Lexis Publishing, 2007.
- Bilchik, Shay. “A Juvenile Justice System for the 21st Century.” Crime & Delinquency 44, 1 (1998): 89–101.
- Economic and Social Council. Guidelines for Action on Children in the Criminal Justice System. United Nations, n.d.
- Freidan, Yenisei. Age of Criminal Responsibility in Terms of Comparative Law and Alternative Sanctions for Children under Criminal Responsibility. 2007.
- International Covenant on Civil and Political Rights. 1966.
- Resodihardjo, King. Dealing with High Risk Prisoners in the Netherlands and England and Wales. 2010.
- United Nations. Convention on the Rights of the Child. 1989.
- United Nations. Guidance Note of the Secretary-General: UN Approach to Justice for Children. September 2008.
- United Nations. United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of Their Liberty (Havana Rules). 1990.
- United Nations. United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice (Beijing Rules). 1985.
- United Nations. Resolution (Vienna Rules). 1997.