پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

نگاهی کیفرشناسانه بر کتاب «ورق پاره‌های زندانِ» بزرگ علوی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
بهزاد رضوی فرد 1
علی مولابیگی 2
1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/jclc.2024.451278.1992
چکیده
مطالعات میان‌رشته‌ای، به عنوان یک رویکردی نوین باعث تعامل میان دو یا چند رشته مختلف می‌شود و زمینه‌ساز رشد و توسعه علوم مختلف را فراهم می‌کند. ادبیات و کیفرشناسی نیز چون گاه دارای اشتراک‌های محتوایی هستند، از این‌رو می‌توانند مضمون مطالعات میان رشته‌ای باشند. داستانِ «ورق پاره‌های زندان» بزرگ علوی، از جمله داستان‌های موجود در ادبیات بوده که می‌تواند بر مبنای مضامین کیفرشناسی مورد تحلیل قرار بگیرد. این اثر از یک‌سو با نگاه انتقادی به دنبال تببین جامعه زندان و چگونگی اداره آن بوده است و از سوی دیگر به بررسی پیامدهای زندان می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش پیش‌رو آن است که از نظرگاه تحلیلی نویسنده، شیوه اداره زندان‌ها در دوران پهلوی اول چگونه بوده است و این شیوه اداره چه پیامدهای منفی را به دنبال دارد؟ با نگاه بر این داستان، با روش تحلیل محتوا مشخص می‌گردد که در این دوران، نگاه به کیفر حبس، یک نگاه مبتنی بر سزادهی، بازدارندگی و سلب توان بزه‌کاری می‌باشد. از این‌رو اداره‌کنندگان زندان توجه چندانی به اصل فردی کردن و طبقه‌بندی درست زندانیان، توجه به حقوق زندانیان سیاسی، حق ملاقات و... ندارند. چنین رویکردی دارای پیامدهای متعدد منفی همانند زندان‌پذیری، ایجاد محیط آموزش منفی، از بین رفتن امید به بازگشت و... می‌گردد.
 
کلیدواژه‌ها
ورق پاره‌های زندان
تحلیل محتوا
شیوه اداره زندان
پیامدهای منفی زندان
علت‌شناسی مجازات

عنوان مقاله English

A Penological Examination of Bozorg Alavi’s Prison Papers

نویسندگان English

Behzad Razavi Fard 1
Ali Molabeigi 2
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Sciences, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
2 PhD student in criminal law and criminology, faculty of law and political science, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده English

Interdisciplinary studies offer a critical framework for synthesizing knowledge across disciplinary boundaries, enriching scholarly discourse and methodological innovation. The intersection of literature and penology is particularly fertile ground, as literary narratives often encode subversive critiques of penal systems, while penology provides the theoretical lens to decode them. Bozorg Alavi's Prison Papers represents a seminal text for such analysis, exposing the carceral logics of the first Pahlavi regime through its unflinching portrayal of prison society. Alavi’s narrative interrogates both the structural violence of prison administration and the lived experience of incarceration, revealing their dialectical relationship. The primary research question concerns how Alavi’s Prison Papers articulates a critique of Pahlavi-era penology, particularly its reliance on retributive justice, and what socio-legal ramifications this critique exposes. A hermeneutic content analysis of the text demonstrates that first Pahlavi penal policy was fundamentally retributive, prioritizing deterrence and incapacitation over rehabilitative or restorative principles. Consequently, prison administrators systematically neglected core penological tenets: prisoner individualization, classification, and the safeguarding of fundamental rights, particularly for political detainees. This retributive orientation produced criminogenic effects: prisonization, the cultivation of antisocial norms, and the institutionalized erosion of rehabilitative potential - outcomes that Alavi meticulously documents as systemic failures.
 

کلیدواژه‌ها English

Prison Papers
Content Analysis
Prison Administration Methods
Retributive Penology
Negative Consequences of Imprisonment
First Pahlavi Era

  • فهرست منابع

    • الف) منابع فارسی
    • آشوری، محمد. جایگزین‌های زندان یا مجازات‌های بینابین. چاپ سوم. تهران: نشر جهش، 1401.
    • ابراهیمی، شهرام. «مدیریت زندان در سنجه موازین حداقل سازمان ملل درباره نحوه رفتار با زندانیان (درباره قواعد ماندلا)» در دائره‌المعارف علوم جنایی، به اهتمام علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، 915- 937. جلد چهارم. تهران: میزان، 1398.
    • احمدی، اصغر. ادبیات ستیزنده: تبیینی جامعه‌شناختی، تولید و محتوای گفتمان ادبیات داستانی سیاسی در دهه‌های چهل و پنجاه شمسی. چاپ دوم. تهران: نشر آگه، 1398.
    • امین، سیدحسن. تاریخ حقوق ایران. چاپ دوم. تهران: دایره المعارف ایران‌شناسی، 1386.
    • ایستون، سوزان. اصول و رویه عملی حقوق زندانیان. برگردان: فراز شهلایی. تهران: نگاه بینه، 1394.
    • باقی، عمادالدین و میرطاهر موسوی. «پیامدهای زندانی شدن بر خانواده زندانیان». مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3، 6 (1396)، 517- 550.

    Doi: 10.22059/JISR.2017.214895.429

    • بختیاری، نادر. اثر حبس بر ساختار خانواده زندانیان و راه‌کارهای کاهش آسیب. تهران: حقوق یار، 1400.
    • پورعمرانی، روح‌الله. ادبیات زندان: نقد و بررسی داستان‌های کوتاه بزرگ علوی به همراه چند نمونه داستان. چاپ دوم. تهران: آفرینش، 1397.
    • چلبی، ارژنگ و آزاده حکیمی. «تحلیل نظری زندان‌پذیری» در دائره‌المعارف علوم جنایی، به اهتمام علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، 84- 113. جلد 4. تهران: میزان، 1398.
    • حائری‌زاده، محمدرضا، عبدالرضا جوان جعفری و حسین ناصری مقدم. «بررسی فقهی و حقوقی امکان‌سنجی الغای مجازات حبس در جرایم علیه کیان خانواده». جستارهای فقهی و حقوقی، 2، 4 (1395)، 69- 89.

    Doi: 10.22081/JRJ.2017.64524

    • دانش ناری، حمیدرضا و عباسی مرویان، فوژان. «زیباشناسی جرم؛ تأملی بر واگرایی فلسفه هنر و فلسفه نظم و امنیت»، فصلنامه مطالعات راهبردی ناجا، 8، 3 (1402)، 79 - 118.
    • دیرباز، مرضیه. «سیاست جنایی در رُمان میرا»، نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، 18، 21، (1400)، 105- 140.

    Doi: 10.30513/CLD.2021.2574.1407

    • رایجیان، مهرداد و علی مولابیگی. «تحلیل جرم‌شناختی ـ بزه‌دیده‌شناختی داستان آشغال‌دونی (اثر غلام‌حسین ساعدی)» در نهمین همایش ملی متن‌پژوهی ادبی، 77- 79. تهران: انتشارات پل، 1400.
    • رایجیان اصلی، مهرداد. کلیات جرم‌شناسی. چاپ نخست. تهران: نگاه معاصر، 1401.
    • رحمانی، قدرت‌الله. «مطالعه تطبیقی تحول مفهوم جرم سیاسی در حقوق ایران و غرب». فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 82،23 (1397)، 83- 111.
    • رستمی، هادی و علی مولابیگی. «رُمان سال‌های ابری در پرتو آموزه‌های جرم‌شناسی کودکان و نوجوانان». آموزه‌های حقوق کیفری، 16، (1397)، 91- 120.
    • رستمی، هادی و فرهاد میرزایی. «تحول در نظام کیفردهی در پرتو فرآیند تمدن». پژوهش حقوق کیفری، 34، 9، (1400)، 99- 131.

    Doi: 10.22054/JCLR.2021.41182.1891

    • رضوی‌فرد، بهزاد، نجمه نظری و علی مولابیگی. «تحلیل محتوای رُمان همسایه‌ها در حوزه بزه‌کاری کودک». آموزه‌های حقوق کیفری، 17، 20 (1399)، 149- 178.

    Doi: 10.30513/CLD.2021.1487.1243

    • سایبانی، علیرضا. «مطالعه کیفرشناختی راه‌کارهای اثربخشی مجازات حبس در حقوق کیفری آمریکا» در دائره‌المعارف علوم جنایی، به اهتمام علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، 985- 1009. جلد چهارم. تهران: میزان، 1398.
    • شاه‌چراغ، سیدحسن، محمدحسن حسنی و مهدی ذوالفقاری. «سیاست کیفری ایران در قبال جرایم سیاسی و مطالعه تطبیقی آن با نظام حقوقی آمریکا». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14، 27، (1401): 275- 304.

    Doi: 10.22075/FEQH.2022.25409.3118.

    • صفریان، محمد، شهره عشقی، نیلوفر رجائی، محسن مزیدی، حبیب‌الله اسماعیلی، علی بابایی و محسن نعمتی، «بررسی نمایه تغذیه سالم در زندان مرکزی مشهد در سال 1387». علوم غذایی و تغذیه، 11، 2، (1393): 25- 30.
    • علوی، بزرگ. 53 نفر. چاپ دهم. تهران: نشر نگاه، 1401.
    • ورق پاره‌های زندان. چاپ ششم. تهران: نشر نگاه، 1400.
    • سرگذشت زمانه. چاپ سوم. تهران: نشر نگاه، 1400.
    • غلام‌پور، مهدی. «مسئله‌مندی حق بر سلامت جسمانی زندانیان؟، تحلیل انتقادی گفتمان مقام‌های عدالت کیفری ایران». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 52، 1 (1401)، 99- 122.

    Doi: 10.22059/JQCLCS.2023.352307.1804

    • غلامی، حسین. «حقوق بیماران در نظام عدالت کیفری». فصلنامه حقوق پزشکی، 14، 4 (1389)، 14- 41.
    • غنی، مهدی. زندان چه می‌کند؟. تهران: انتشارات صمدیه، 1399.
    • قائدی، محمدرضا و گلشنی، علی‌رضا. «روش تحلیل محتوا، از کمی‌گرایی تا کیفی‌گرایی». نشریه روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 7، 23 (1395)، 57- 81.
    • کفاشی، مجید و عنایت اسلامی. «بررسی عوامل مؤثر بر تکرار جرم و بازگشت به زندان». پژوهش اجتماعی، 2،4 (1388)، 57- 69.
    • مرادی‌نیا، محمدجواد. حکایت قصر؛ از قاجار تا پهلوی. چاپ اول. تهران: نشر نگاه، 1398.
    • میرعابدینی، حسن. فرهنگ داستان‌نویسان ایران؛ از آغاز تا 1390. چاپ هفتم. تهران: چشمه، 1400.
    • نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. «تقریرات درس جامعه‌شناسی کیفری»، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، 1396. نک: http://www.lawtest.ir
    • نیازپور، امیرحسن. «پیشگیری از بزه‌کاری فرزندان زندانیان؛ با نگاهی به سیاست‌جنایی ایران» در دائره‌المعارف علوم‌جنایی، به اهتمام علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، 946- 960. جلد دوم. تهران: میزان، 1395.
    • یاوری، اسدالله. «حاکمیت قانون و حقوق بشر در زندان و بازگشت زندانی به جامعه» در دائره‌المعارف علوم‌جنایی، به اهتمام علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، 1048- 1056. جلد دوم. تهران: میزان، 1395.

     

    • ب) منابع خارجی
    • Alper, Mariel and Durose, Matthew R. 2018 Update on Prisoner Recidivism: A 9-Year Follow-up Period (2005-2014). U.S. Department of Justice Office of Justice Programs Bureau of Justice Statistics, May, 2018.
    • Anthony Reyna, Joseph. Beyond Rhetoric - Transformative Pathways for Prison Reform and Social Justice. Austin Community College Studying Government & Web Development, 2024.
    • Bukten, Anna and Riksheim Stavseth, Marianne. ‘’Suicide in prison and after release: a 17-year national cohort study’’. European Journal of Epidemiology, no. 36 (2021): 1075- 1083. Doi: 10.1007/s10654-021-00782-0.
    • DeHart, Dana ahd others. The Impact of Incarceration on Families: A Single-Jurisdiction Pilot Study Using Triangulated Administrative Data & Qualitative Interviews. National Criminal Justice Reference Service: (NCJRS), 2017.
    • Kenney, Padraic. ‘’How to free Your Prisoner’’: The Personal and the Political of International Prisoner Support. Oxford Academmic: 2017.
    • Scharff Smith, Peter. »Reform and Research: Re‐connecting Prison and Society in the 21st Century«. International Journal for Crime, Justice and Social Democracy 4, 1 (2015), 34.
    • Steinert, Christoph V. And Dworschak, Christoph. “Political Imprisonment and protest Mobilization: Evidence from the GDR”. Journal of Conflict Resolution, 67, no. 7-8 (2023), 1564- 1591.

    Doi: 10.1177/00220027221124247.

    • Sun, Key. Correctional Counseling: A Cognitive Growth Perspective. 2nd Burlington, Massachusetts, United States, Jones and Barnet Learning, 2013.
    • United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Handbook on Dynamic Security and Prison Intelligence. New York: 2015.
    • Wolff, Nancy and others. “Rates of Sexual Victimization in Prison for Inmates with and Without Mental Disorders”. Psychiatr Serv 58, no. 8 (2010):1087- 1094.

    Doi: 10.1176/appi.ps.58.8.1087.

    • Strongو Justin D, Keramet Reiter, Gabriela Gonzalez, Rebecca Tublitz, Dallas Augustine, Melissa Barragann, Kelsie Chesnut, Pasha Dashtgard, Natalie Pifer & Thomas R Blair. ‘’The body in isolation: The physical health impacts of incarceration in solitary confinement’’. PLoS One 15, 10 (2020), Published online 2020.

    Doi: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0238510

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 13، شماره 25
مرداد 1404
صفحه 135-170