پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

مسئولیت کیفری نقصان‌یافته ناشی از اختلالات روانی نسبی در حقوق کیفری ایران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
آزالیا سالاری 1
سعید قماشی 2
1 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
10.22034/jclc.2024.485922.2061
چکیده
موضوع حفظ و بهبود سلامت روان شهروندان از جمله مهم‌ترین چالش‌های پیش ‌روی هر جامعه و دولتمردان آن است. مسئله اختلالات روانی به دلیل گستردگی و فراگیر بودن این بیماری‌ها در میان جمعیت عمومی، نیازمند توجه دوچندان است. اختلالات ‌روانی نسبی به آن دسته از بیماری‌های روانی گفته می‌شود که اگرچه به‌شدت جنون نیستند ولی به‌طورقطع بر نیروی ادراک، قضاوت و البته قدرت ‌کنترل مبتلایان مؤثر هستند. چنانچه مرتکبِ جرم، به این گروه از اختلال‌های روانی دچار باشد، بیماری وی چه تأثیری در سنجش مسئولیت کیفری او دارد؟ پاسخگویی به این پرسش اساسی، دغدغه اصلی مقاله پیش‌ روست که با روش توصیفی ـ تحلیلی نوشته شده ‌است. مطالعه و بررسی کتاب‌ها، مقاله‌ها و منابع موجود در زمینه‌های حقوق کیفری، روان‌پزشکی و روانشناسی ما را به این نتیجه می‌رساند که پیش‌بینی «مسئولیت کیفری نقصان یافته»، راه‌حل پاسخگویی متناسب به چنین مواردی است. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، مانند دیگر قوانین پس از انقلاب اسلامی، درباره اختلالات ‌روانی نسبی سکوت اختیار کرده است. اگرچه درباره مجازات‌های حدی می‌توان به قاعده درأ دست‌یازید؛ اما شناسایی مفهوم مسئولیت کیفری نقصان یافته در خصوص تعزیرات و پیش‌بینی واکنش‌های لازم برای چنین مرتکبانی ضروری است. هرچند که درباره مجازات قصاص ایرادها باقی است و شاید واکاوی مفهوم «عمد» در پژوهش‌های آینده، راهگشای این معضل باشد.
کلیدواژه‌ها
اختلالات ‌روانی
اختلالات ‌روانی نسبی
مسئولیت‌ کیفری نقصان‌یافته
ادراک
کنترل

عنوان مقاله English

Diminished Criminal Responsibility due to Non-Psychotic Disorders in Iran’s Criminal Law

نویسندگان English

Azalia Salari 1
Saeed Qomashi 2
1 Ph.D. Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Human Sciences and Law, University of Kashan, Kashan, Iran.
2 Associated Professor Department of Criminal Law, Faculty of Human Sciences and Law, University of Kashan, Kashan, Iran.
چکیده English

The issue of protection and improvement of citizens’ mental health is one of the most important challenges of each society and its governments. The concept of mental disorders is more important due to the spread of these diseases among the public. Non-psychotic disorders are known as mental disorders which although are not as severe as insanity, they are effective on the power of perception, judgment, and of course, the strength of control. What is the impact of these mental disorders on perpetrators’ criminal responsibility? Answering to this question is the main concern of this research, which is written with a descriptive analytical method. Studying books, articles and references in the fields of criminal law and psychology leads us to conclude that the prediction of diminished criminal responsibility is the solution to respond to such cases. The non-psychotic disorders are not stipulated in the Islamic penal code of 1392, like other laws after the Islamic revolution. However, it may be possible to use the rule of darā in Hodoud, it is necessary to recognize diminished criminal responsibility in Ta’azirat. The punishment of Qisas still remains problematic and perhaps the analysis of the concept of intention in future researches is a solution to this problem.

کلیدواژه‌ها English

Mental Disorder
Relative Mental Disorder
Perception
Control
Diminished Criminal Responsibility
فهرست منابع
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- بوهلاندر، مایکل. قانون مجازات آلمان. ترجمه اصلی عباسی. تهران: مجد، 1401.
- رضوانی، سودابه. مفهوم خطرناکی در گستره علوم جنایی. تهران: میزان، 1396.
- میر سعیدی، سیّد منصور. مسئولیت کیفری (قلمرو و ارکان). چاپ دوم. تهران: میزان، 1386.
مقاله‌ها
- حسینی، سید محمد و امیر اعتمادی. (1394). «جنون به‌عنوان عامل رافع مسئولیت کیفری در حقوق ایران و انگلستان». مطالعات حقوق تطبیقی، 6، 2(1394)، 517-491.
 DOI: 10.22059/jcl.2015.55773
- زرانی، فریبا، صلاح‌الدین اسمعیلی، نیره قشنگ، سوده آقا محمدی و محمود خزائی. «پنجمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی: تحول، نقد، چشم‌انداز». مجله تحقیقات علوم رفتاری، 14، 1(1395)، 136-125.
DOR:  20.1001.1.17352029.1395.14.1.16.8
- شاکری، ابوالحسن و میلاد طاهریان. «گستره دفاع جنون در حقوق کیفری ایران و آمریکا». دوفصلنامه حقوق تطبیقی، 5، 1(1397)، 90-71.
 DOI: 10.22096/law.2018.31925
- شاهواروقی‌فراهانی، ندا، فرامرزسهرابی، محمد مهرادصدر و سیّدسپهر هاشمیان. «سه رویکرد برای درک و طبقه‌بندی اختلال‌های روانی: ICD-11, DSM-5, RDoC». نشریه علمی روانشناسی بالینی و شخصیت، 17، 1(1398)، 281-257.
DOI: 10.22070/cpap.2020.2902
- علیمردانی، آرمین، مهرداد رایجیان اصلی، مصطفی واحدی و میرحامد خانی. «نقش اختلال‌های روانی منجر به رفتار مجرمانه بر درجات مسئولیت جنایی». مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، 35، 1(1396)، 78-68. قابل دسترس در:
  http://jmciri.ir/article-1-2697-fa.html
- میرالوندی، شهلا، زهرا فهرستی و ابراهیم یاقوتی. «گسترش مصادیق جنون با توجه به مفهوم و ملاک جنون ازمنظر فقه، قانون و علم روانشناسی». فصلنامه حقوق پزشکی، 14، 54(1399)، 151-131. قابل دسترس در:
 http://ijmedicallaw.ir/article-1-997-fa.html
- میرسعیدی، سیّدمنصور و نبی‌‌اله غلامی. «اختلال شخصیت دوقطبی از منظر مسئولیت کیفری». فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 6، 22(1397)، 39-9.
 DOI: https://doi.org/10.22054/jclr.2018.15964.1298

ب) منابع خارجی
کتاب‌ها

-Black, Donald W. and Jon E. Grant. DSM-5 Guidebook: The Essential Companion to the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fifth Ed. Washington DC: American Psychiatric Publishing, 2014.

مقاله‌ها
- Edworthy, Rachel, Stephanie Sampson and Birgit vollm. “Inpatient forensic-psychiatric care: Legal frameworks and service provision in three European countries”. International Journal of Law and Psychology, 47(2016), 18-27. doi: 10.1016/j.ijlp.2016.02.027.
- Freckelton SC, Ian. “The Concept of Diminished Responsibility in Supranational Criminal Law (Psychiatric Approach). Psychiatry, Psychology and Law, 15, 1(2008), 171-173. DOI:10.1080/13218710801979100.
- Kroeber, Hans-Ludwig. “The Historical Debate on Brain and Legal Responsibility- Revisited”. Behavioral Sciences and the Law, 25, 2(2007), 251-261. DOI: 10.1002/bsl.753.
- Morse, Stephen J. “Diminished Rationality, Diminished Responsibility”. Ohio State Journal of Criminal Law, 1,1(2003), 289-308. Access Link: http://hdl.handle.net/1811/72575.
پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 12، شماره 24
اسفند 1403
صفحه 349-380