پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

رویکرد افتراقی فقه و قانون موضوعه کیفری ایران به جرایم منافی عفت در حوزه دادرسی کیفری نظام جنسیت

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی ،دانشگاه تبریز، تبریز ، ایران
چکیده
در این پژوهش، با روش توصیفی ـ تحلیلی، رویکرد جنسیتی فقه و قانون در حوزه دادرسی کیفری افتراقی در جرایم منافی عفت مورد بررسی قرار گرفته است. حقوق کیفری ایران، با  الهام از احکام و تعالیم فقه جزایی در این جرایم، بر مبنای اصولی چون بزه پوشی، منع اشاعه فحشا و تخفیف مجازات، دادرسی متمایزی وضع نموده است که دارای جلوه‌ها و چالش‌های متعدد است. سیاست جنایی دادرسی در این جرایم، بر پایه ممنوعیت کلی تعقیب و تحقیق و صلاحیت مستقیم محاکم است، در کنار عدم دخالت دادسرا و ضابطین قضایی در امر کشف، تعقیب و تحقیق، جلوگیری از اقرار مرتکب و اکتفا به انکار متهم با عدم تحقیق در امور پنهان قضیه و توسل به ادله علمی و سخت‌گیری در اثبات جرم توجه می‌شود. نظام ادله شرعی خاص، محدودیت در دسترسی به اسناد پرونده، منع حضور سازمان‌های مردم‌نهاد حامی حقوق زنان بزه دیده و ابلاغ حضوری دادنامه نیز از دیگر ویژگی‌های این نوع دادرسی است. این موارد باعث می‌شود که در جرایم منافی عفت، حفظ آبرو و حیثیت مرتکب و اصل بزه پوشی، در اولویت قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Differential Approach of Islamic Jurisprudence and Positive Criminal Law in Iran to Crimes Against Chastity within the Gender Justice System

نویسندگان English

Reza Elhami 1
Abdalreza Lotfi 2
behrouz youseflou 3
1 Associate Professor، Department of Islamic jurisprudence ، Faculty of Theology and Islamic sciences ،Tabriz university ،Tabriz،Iran
2 Associate Professor، Department of Islamic jurisprudence ، Faculty of Theology and Islamic sciences ،Tabriz university ،Tabriz،Iran
3 Doctoral student of Fiqh and Islamic law basics ،Faculty of Theology and Islamic sciences ،Tabriz university ،Tabriz،Iran
چکیده English

In this research, the gender approach of jurisprudence and law in the field of differential criminal proceedings in crimes against chastity has been investigated with a descriptive-analytical method. Iranian criminal law inspired by the rulings and teachings of penal jurisprudence in crimes against chastity, not directly based on gender-oriented ideas, but in general based on the principle of covering up guilt, prohibiting the spread of prostitution and mitigation, has established a distinct procedure that has effects And there are many challenges. The criminal policy of proceedings in crimes against chastity is based on the general rule of prohibition of prosecution and investigation and the direct jurisdiction of the court, along with the non-interference of the prosecutor's office and judicial officers in the matter of discovery, prosecution and investigation, preventing the confession of the perpetrator and limiting the denial of the accused by not investigating the affairs. Concealing the case and resorting to scientific evidence and strictness in proving the crime by establishing a privileged Sharia evidence system, as well as creating some restrictions on access to documents, papers and the contents of the case and prohibiting the presence of non-governmental organizations supporting the rights of women victims and serving the indictment in person. It can be concluded that in crimes against chastity, the protection of the honor and dignity of the perpetrators of the crime and the principle of victimization is preferable to any criminal policy that is implemented in comparison to other crimes.

کلیدواژه‌ها English

Differential Criminal Proceedings
Islamic Jurisprudence
Gender
Crimes Against Chastity
Law
فهرست منابع
 -ابن رشد، محمد بن احمد، بدایه المجتهد و نهایه المقتصد، بیروت: دارالفکر، 1415 ق.
-ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: انتشارات دار صادر،1414 ق.
-اردبیلى، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403 ق.
-انصاری، مرتضی، صراط النجاه، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم،1415 ق.
-ایزدی، نرگس، صدیقه مهدوی کنی. «دادرسی افتراقی زنان بزهکار از دیدگاه اسلام با نگاهی به جرم​‏شناسی فمینیستی»، دو فصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده، 73،25(1399)، 49-74.
Doi: 10.30497/flj.2021.239231.1575
-بوذری نژاد، یحیی، اقبالی، ابوالفضل، هویت جنسی زنانه (زنانگی) در سیره حضرت زهرا (س)، نشریه زن در توسعه و سیاست، 1402، 21 (2)
-توجهی، عبدالعلی. «جایگاه بزه‌دیده در سیاست جنائی ایران». پایان​نامه کارشناسی​ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس،1377.
-حدادی، فاضل، «حکم تعدی جنسی به میت با تأکید بر دیدگاه مرحوم خویی»، مجله فقهی ـ حقوقی رسائل، مجتمع فقه، حقوق و قضای اسلامی، 1،1(1393)، 94-111.
-حسینی، سیدمحمد، نفیسه متولی زاده نائینی. «بررسی نظریه برچسب زنی با نگاه به منابع اسلامی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 4،42(1391)، 117-136.
Doi: 10.22059/jlq.2013.31997
-حکیم، محمد سعید. مسائل المعاصره غی فقه القضا، نجف: دارالهلال،1427ق.
-خادمی خالدی، علی اصغر، آیین دادرسی رسیدگی به جرایم منافی عفت، پایان​نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق،1397.
-خالقی، علی،  آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر شهر دانش،1390.
-خوش صورت موفق، اعظم، محمد خان کاظمی. «جنسیت و مجازات در فقه و حقوق ایران»، مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده،1،1(1397)، 79-96.
-دانش پرور، نیلوفر،  «بررسی چالش​های اثبات جرایم منافی عفت با تکیه بر فقه امامیه و حقوق ایران و مطالعه تطبیقی درنظام حقوقی آمریکا»، پایان نامه کارشناسی ارشد فقه و حقوق جزا، مؤسسه آموزش عالی آل طه،1397.
-دیانی، عبدالرسول، ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری، تهران: انتشارات تدریس،1385.
-رایجیان اصلی مهرداد،  بزه دیده شناسی حمایتی، تهران: نشر دادگستر، 1384
-رائیجی پارسایی، نرگس، علیرضا کاظمی، اصغر حاتمی. «مبانی فقهی نقش پلیس زن دریگان​های ویژه»، فصلنامۀ مطالعات پلیس زن، 24(1395)، 49-74.
-رستمی، هادی، ناصر قربانپور. «دادرسی اختصاری در جرایم جنسی (چالش ها و راهکارها)»، مجله پژوهشهای حقوق جزا و جزمشناسی، پژوهشکده حقوقی شهردانش، 16،8(1399)، 135-161.
Doi: 10.22034/jclc.2021.125302
-رهامی، محسن و همکاران،  جرایم بدون بزه دیده، تهران:نشر میزان،1389.
-زارعی، علیرضا. «امکان سنجی مداخله دادسرا در صلاحیت دادگاه کیفری نسبت به جرایم منافی عفت در پرتو نظریه مشورتی شماره 7/93/2462 اداره حقوقی قوه قضائیه»، فصلنامه اندیشه حقوقی معاصر، 2،2(1400)، 33-43.
Doi: 10.22034/lth.2021.248309 
-زراعت، عباس، مهاجری، علی،  شرح قانون آیین دادرسی کیفری،  قم: نشر فیض،1387.
-سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام (للسبزواری)، قم: مؤسسه المنار، دفتر حضرت آیة الله، 1413 ق
-شامبیاتی، هوشنگ،، حقوق کیفری اختصاصی، تهران: ژوبین،1385.
-سلطانی فرد، حسن، محمود مالمیر و حسن عالی​پور. «دادرسی افتراقی جرایم منافی عفت؛ از مقتضی تعقیب تا صلاحیت سازمانی»، آموزه​های حقوق کیفری،دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 16،18(1398)، 147-168.
-شکری، رضا، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی. چاپ سوم.  تهران: نشر مهاجر،  1396.
-شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، حاشیه و شرح کلانتر، قم، 1410ق.
-شیدائیان، مهدی، زینب شیدائیان. «رویکرد قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به جرایم منافی عفت»، مجله حقوقی دادگستری، 101،82(1397)، 117-139.
Doi: https://doi.org/10.22106/jlj.2018.31411
-صادقی فسائی، سهیلا، زهرا میرحسینی. «قربانی شناسی راهی به سوی افزایش احساس امنیت اجتماعی»، فصلنامه پژوهش اجتماعی. 4(1390)، 39-54.
-صادقی، محمد هادی، بزه پوشی، مجله حقوقی دادگستری، تهران: قوه قضائیه، 1378 
-طوسی، محمد بن حسن،، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: مکتبه المرتضویه،1387 ق.
-طوسی، محمد بن حسن،  تهذیب الاحکام، تهران: دارالکتب الاسلامیه،1407 ق. 
-عاملی، محمد بن حسن،  وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت.1414ق.
-عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على،، الروضه البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّی - کلانتر)،  1410 ق.
-علامه حلی،‌ حسن بن یوسف، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامی،  1413 ق. 
-عیسی خانی، زهره، نابرابری در ترازو برابری جنسیتی، فصلنامه کتاب نقد، 1383، 31 .
-فاضل هندی، محمد بن الحسن،،کشف اللثام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1416 ق 
-فرجی​ها، محمد، هاجر آذری. «حمایت کیفری از زنان قربانی تجاوز به عنف در حقوق ایران». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣۀ رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎعی، 40،11(1390)، 287-314.
-قیاسی، جلال الدین، حمید دهقان و قدرت الله خسروشاهی. مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی، قم: نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385.
-کاتوزیان، ناصر،  قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، تهران: نشر میزان.1392.
-گلدوست جویباری، رجب، فرامرز قلی پور جمنانی. «عدول از اصل تفکیک مقام تعقیب از مقام تحقیق در قانون آیین دادرسی کیفری» 1392، مجله حقوقی دادگستری، 92،79(1394)، 132-150.
- مجلسی، محمد باقر،مرآه العقول فی شرح اخبار آل رسول، قم: نور وحی،1390.
-مطهری​فر، ابراهیم، محمود قیوم زاده و محمد رسول آهنگران. «وجاهت علم قاضی در اثبات زنای به عنف با رویکرد تطبیقی در فقه و حقوق»، پژوهشهای فقهی، 4،18(1401)، 975-1000.
Doi:10.22059/jorr.2021.308640.1008936
-مطهری، مرتضی.  نظام حقوق زن در اسلام، تهران: نشر صدرا،1381.
-موسوی خمینی. تحریر الوسیله، قم: دفتر انتشارات اسلامی،1425 ق.
-نادری، سمیه، سمیرا نادری. مطالعه تطبیقی خشونت جنسی علیه زنان، تهران: مجد،1397.
-نجفى، محمد حسن،  جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد 41، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1401 ق،.
-نصیری، غلامعلی، رشید قدیری بهرام آبادی، مریم نقدی دورباطی و کامران قدوسی. «تبیین نحوه تحقیق جرایم منافی عفت در فقه و حقوق کیفری ایران»، مطالعات فقهی و فلسفی، 39،10(1398)، 1-16. 
-وایت، راب، هینز، فیونا، جرم و جرمشناسی تهران:انتشارات حوزه و دانشگاه،1390.
-هیدنسون، فرانسیس، زنان و مقولۀ جرم، تهران: نشر مجد،.1388.