پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

امکان‌سنجی فقهی مجازات تشهیر مجرمین یقه سفید بر اساس سیاست کیفری افتراقی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
سیاست‌گذاران کیفری در موارد استثنایی به دلیل ویژگی خاص بزه و بزهکار، قواعد و شیوه‌های متفاوتی از نظام کیفری وضع می‌نمایند. از نمونه‌های بارز این بزهکاران، مجرمان یقه سفید هستند که شأن و جایگاه بالایی در اجتماع دارند. در این راستا مقاله حاضر می‌کوشد با روش توصیفی ـ تحلیلی، مجازات تشهیر مجرمان یقه سفید را با تکیه بر سیاست کیفری افتراقی مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. بدین ترتیب، در ابتدا به مباحث نظری و تعریف مفاهیم سیاست کیفری افتراقی، جرایم یقه سفید و تعریف کیفر تشهیر از منابع کتابخانه‌ای می‌پردازد سپس ادله و مستندات مجازات تشهیر در ابواب فقهی ذکر می‌شود و در نهایت مبانی فقهی تشهیر مجرمان یقه سفید با تکیه بر ادله عقلی و نقلی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. از دستاوردهای این پژوهش این است که مجازات تشهیر مجرمان یقه سفید اولاً از منظر دلیل عقلی و وجود تلازم میان حکم عقل و حکم شرع و به دلیل رعایت مصلحت جامعه و ثانیاً از منظر دلایل نقلی از جمله استفاده از عموم و اطلاق علت بیان شده در روایات (وَ یُطَافُ‏ بِهِمْ‏ حَتَّى یُعْرَفُوا وَ لَا یَعُودُوا) و همچنین سیره عملی امام علی (ع)، امری مشروع و کاملاً ضروری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Jurisprudential Feasibility Study of the Tashhir (Public Shaming) Punishment for White-Collar Criminals Based on Differentiated Criminal Policy

نویسندگان English

salman nikbakht 1
alireza Ebrahimi 2
Abdollah Omidifard 3
1 PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

Criminal policymakers, in exceptional cases due to the specific characteristics of a crime or an offender, enact rules distinct from the general penal system. A prominent example is white-collar criminals, who often hold high social status. In this regard, this article employs a descriptive-analytical method to examine and analyze the punishment of tashhir (public exposure/shaming) for white-collar criminals, based on the framework of a differentiated criminal policy. It first addresses the theoretical foundations and definitions of differentiated criminal policy, white-collar crime, and the tashhir punishment, drawing on library resources. Subsequently, it presents the evidence and proofs (adillah) for tashhir within jurisprudential domains. Finally, it analyzes the jurisprudential basis for applying tashhir to white-collar criminals using rational (‘aqli) and chronicled (naqli) proofs. Among the key findings is that the tashhir punishment for white-collar criminals is, firstly, justified from the perspective of rational proof, through the concomitance (talāzum) between the ruling of reason and the ruling of religious law (shar’) and by the observance of public interest (maslahat-e jame’eh). Secondly, it is justified through chronicled proofs, including the generality (‘umūm) and absoluteness (itlāq) of the cause stated in prophetic narrations (“and they are paraded so that they may be recognized and not return [to crime]”), as well as the practical conduct (sirah ‘amaliyyah) of Imam Ali. Therefore, tashhir is established as a religiously lawful (mashru’) and entirely necessary measure.
Keywords

کلیدواژه‌ها English

Differentiated Criminal Policy
White-Collar Criminals
Punishment of Tashhir
Rational Proof
Chronicled Proof
فهرست منابع
الف) منابع فارسی
- ابن ادریس حلی، محمد بن منصور. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: انتشارات اسلامی، ۱۴۱۰ ق.
- ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر. المهذب. قم: جماعة المدرسین، ۱۴۰۶ ق.
- ابن فارس، احمد. معجم مقاییس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۴ ق.
- ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۴ ق.
- بنسون، مایکل، و سالی سیمپسون. جرایم یقه سفید رویکرد فرصت مدار. ترجمه اسماعیل رحیمی. تهران: نشرمیزان، ۱۳۹۱.
- پرویزی، رضا. «پیشگیری وضعی از جرم». مجله حقوقی دادگستری، 64، 32 (1379).
- پیکا، ژرژ. جرم شناسی. ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی. تهران: دانشگاه بهشتی، ۱۳۷۰.
- جمعی از نویسندگان. الموسوعة الفقهیة الکویتیة. کویت: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة، ۱۴۲۷ ق.
- جمعی از پژوهشگران. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۶ ق.
- جوان جعفری، عبدالرضا. «جرایم سایبر و رویکرد افتراقی حقوق کیفری».. مجله دانش و توسعه 17، 34 (۱۳۸۹)، ۱۶۹- ۱۹۲.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. الصحاح ـ تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین، ۱۴۱۰ ق.
- الحجاوی، شرف الدین موسی. الإقناع فی فقه الإمام أحمد بن حنبل. بیروت: دارالمعرفة، بی تا.
- حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت (ع)، ۱۴۰۹.
- حسینی روحانی، سید صادق. منهاج الصالحین. قم: بی نا، ۱۴۲۸ ق.
- حسینی، سید محمد. سیاست جنایی در اسلام و جمهوری اسلامی ایران. تهران: سمت، ۱۳۹۰.
- حلی (علامه)، حسن بن یوسف. ارشاد الاذهان الی احکام الایمان. قم: جماعة المدرسین، ۱۴۱۰ ق.
- حلی (علامه)، حسن بن یوسف. تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۲۰ ق.
- حلی (محقق)، جعفر بن حسن. المختصر النافع فی فقه الامامیه. قم: مطبوعات دینی، ۱۳۷۶.
- حلی (محقق)، جعفر بن حسن. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام. قم: اسماعیلیان، ۱۴۰۸ ق.
- خالصی، محمدباقر. احکام المحبوسین فی الفقه الجعفری. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
- دانش، تاج زمان. مجرم کیست، جرم شناسی چیست. تهران: کیهان، ۱۳۶۹.
- دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی. «آیین رحمت». قابل دسترس در:
- راوندی، قطب الدین. منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه (راوندی). قم: کتابخانه آیت الله مرعشی (ره)، ۱۳۶۴.
- رستمی، هادی و واحد سلیمی. «رویکرد فایده‌گرایانه به مجازات در پرتو نظریۀ بنتام». مجله اندیشه‌های حقوق کیفری، 1، 1(1394).
- سبزواری، سید عبدالاعلی. مهذّب الأحکام. قم: موسسه المنار، ۱۴۱۳ ق.
- شهید ثانی (عاملی)، زین الدین بن علی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشی داوری، ۱۴۱۰ ق.
- الشیبانی، خلیل بن عبدالقادر. الدرر المباحة فی الحظر و الاباحة. بیروت: دارالفکر، بی تا.
- صدر، شهید سید محمد. ما وراء الفقه. بیروت: دار الاضواء، ۱۴۲۰ ق.
- صدوق، محمد بن علی. ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. بی جا: دارالشریف الرضی، ۱۴۰۶ ق.
- صدوق، محمد بن علی. من لا یحضره الفقیه. قم: انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ ق.
- صفاری، علی. «مبانی نظری پیشگیری از وقوع جرم». مجله تحقیقات حقوقی، 4، 33(1380).
- طبسی، نجم الدین. موارد السجن فی النصوص و الفتاوی. قم: دفتر دفتر تبلیغات اسلامی، 1416 ق.
- طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (). المبسوط فی فقه الامامیة (ج ۸). تهران: المکتبة المرتضویة ۱۳۸۷ ق.
- طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. الخلاف. قم: جامعه مدرسین، ۱۴۰۷ ق.
- طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ ق.
- عبده، محمد. نهج‌البلاغة. بیروت: دار الأندلس، ۱۴۱۶ ق.
- عودة، عبد القادر. التشریع الجنائی الإسلامی مقارناً بالقانون الوضعی. بیروت: موسسه الرساله، ۱۴۱۸ ق.
- فاضل هندی، محمد بن حسن. کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: انتشارات اسلامی، ۱۴۱۶ ق.
- فرح بخش، مجتبی. جرم‌انگاری فایده‌انگارانه جستاری در فلسفه حقوق کیفری. تهران: نشر میزان 1392.
- فیض کاشانی، ملا محسن. مفاتیح الشرائع. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری، ۱۳۹۵.
- فیومی، احمد بن محمد مقری. المصباح المنبر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: منشورات دار الرضی، بی تا.
- قرآن کریم.
- کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. قم: دار الحدیث للطباعة، ۱۴۲۹ ق.
- کشى، محمد بن عمر. اختیار معرفة الرجال رجال‌ الکشّی. تهران: وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی، 1382.
- لازرژ، کریستین. درآمدی بر سیاست جنایی. ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی. تهران: بنیاد حقوقی میزان، ۱۳۹۲.
- مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: انتشارات اسماعیلیان، بی تا.
- معلوف، لویس المنجد. تهران: انتشارات اسماعیلیان، ۱۳۶۲.
- مغربی، ابوحنیفه نعمان بن محمد. دعائم الإسلام. قم: آل‌البیت (ع)، ۱۳۸۵ ق.
- مغنیة، محمدجواد. فی ظلال نهج‌البلاغة. بیروت: دار العلم للملایین، ۱۳۵۸ ق.
- مفید، محمد بن محمد بن نعمان. المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ ق.
- مکارم شیرازی، ناصر. استفتائات جدید. قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب (ع)، 1427 ق.
- مکارم شیرازی، ناصر. تعزیر و گسترده آن. قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)، 1425 ق.
- مکارم شیرازی، ناصر. تعزیر و گستره آن. قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب (ع)، 1425 ق.
- مؤمن قمی، محمد. مبانی تحریر الوسیلة- القضاء و الشهادات. تهران: موسسه نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۲۲ ق.
- میرخلیلی، سید محمود، محمد حسنی. «سیاست جنایی افتراقی در سنت علوی با تاکید بر عهدنامه مالک». مجله حقوق اسلامی، 15، 58 (۱۳۹۷)، ۱۴۵-۱۷۴.
- میرمحمد صادقی، حسین. جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی. تهران: نشر میزان، ۱۳۹۴.
- نجاشی، احمد بن علی. رجال النجاشی. قم: موسسه النشر الاسلامی، 1365.
- نجفی ابرند آبادی، علی حسین، حمید هاشم بیگی. دانشنامه جرم شناسی. تهران: گنج دانش، ۱۳۷۷.
- نجفی، محمد حسن. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ ق.
- نوری (محدث)، میرزا حسین. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: آل‌البیت (ع)، ۱۴۰۸ ق.
- همدمی خطبه سرا، ابو الفضل. فساد مالی علل زمینه‌ها و راهبردهای مبارزه با آن. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۱۳۸۳.
ب) منابع خارجی
- Fletcher, George P. Basic Concepts of Legal Thought. New York: Oxford University Press, 1999.
- Sutherland, Edwin H. White Collar Crime. New Haven: Yale University Press, 1983.