پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

از مهلت معقول تا مهلت بهینه: گفتاری در مفهوم «زمان در فرآیند کیفری» با نگاهی بر اسناد قضایی ایران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
راضیه قاسمی
استادیار، دانشکده حقوق، واحد تیران، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.22034/jclc.2025.464192.2021
چکیده
رعایت «زمان» در فرآیند کیفری از جمله متغیرهای تعیین کننده کیفیت قضائی است. تا آنجا که در برخی موارد، دخیل کردن متغیر زمان در فرآیند کیفری، اولویت های نظام عدالت کیفری را تغییر می دهد و حتی جایگاه متفاوتی برای کنشگرانِ این فرآیند تعریف می کند. هر چند در بسیاری از منابع دانشگاهی و اسناد قضائیِ مرتبط با سیاست گذاری کیفری، تسامحاً مساله «زمان» به «اطاله دادرسی» تقلیل یافته لکن واقعیت آن است که زمان و مدیریت زمان، ابعاد و دامنه و متغیرهای وسیعی دارد که تنها یکی از نتایج نامطلوب نادیده گرفتن آنها ، ایجاد اطاله ناروا در فرآیند کیفری است. در این نوشتار ضمن بازنمائی مفهوم زمان در فرآیند کیفری به دو پارادایم رقیب در این حوزه یعنی پارادایم حقوق بشری و پارادایم مدیریت گرایانه پرداخته شده است. در این راستا ضمن خوانش برخی از مهمترین اسناد بالادستی و قوانین موجود، وضعیت سیاست گذاری کیفری ایران را از نقطه نظر این مفهوم مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های این تحقیق حاکی از حرکت نظام عدالت کیفری به سوی بهینه گرائی و افزایش سرعت به ویژه در مراحل تحقیقات مقدماتی و تمرکز بر کاهش اطاله دادرسی و در مواقعی دور شدن از مفهوم مهلت معقول رسیدگی است.
کلیدواژه‌ها
مهلت معقول
مهلت بهینه
اطاله دادرسی
مدیریت‌گرایی کیفری
اسناد قضایی ایران

عنوان مقاله English

From Reasonable Time to Optimal Time: On the Concept of "Time in Criminal Proceedings" with Reference to Iranian Judicial Documents

نویسنده English

Razie Ghasemi
Department of Law, Islamic Azad University, Tirana Branch, Iran
چکیده English

The observance of time in criminal proceedings constitutes one of the determining variables of judicial quality. To such an extent that in certain cases, incorporating the time variable into criminal proceedings alters the priorities of the criminal justice system and even redefines the positions of actors within this process. Although in many academic sources and judicial documents related to criminal policy, the issue of time has been loosely reduced to procedural delays, the reality is that time and time management encompass broad dimensions, scopes, and variables, where only one of the adverse consequences of disregarding them is the creation of undue delays in criminal proceedings. This article examines two competing paradigms in this field - the human rights paradigm and the managerial paradigm - while elucidating the concept of time in criminal proceedings. In this regard, by analyzing some of the most important overarching documents and existing laws, the status of Iran's criminal policy has been evaluated from the perspective of this concept. The findings of this research indicate the criminal justice system's movement toward optimization and acceleration, particularly in preliminary investigation stages, with a focus on reducing procedural delays while in some instances departing from the concept of reasonable time for adjudication.
 

کلیدواژه‌ها English

Reasonable Time
Optimal Time
Procedural Delays
Managerialism in Criminal Justice
Iranian Judicial Documents

  • فهرست منابع

    الف) منابع فارسی

    • آیین‌نامه ارائه خدمات الکترونیک قضایی مصوب 1391‌.
    • آیین‌نامه پرداخت فوق‌‌العاده ویژه قضات مصوب 1384.
    • آیین‌نامه تشکیل شورای انفورماتیک در نهاد ریاست قوه قضائیه و لزوم هماهنگی کلیه مراجع ستادی و اداری مصوب 1378.
    • آیین‌نامه جمع آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی مصوب 1393.
    • آیین‌نامه نظارت و ارزیابی دادستان انتظامی قضات 1382.
    • آیین‌نامه نظام جامع اطلاع رسانی قوه قضائیه مصوب 1385.
    • باری، مجتبی. مباحث کاربردی در آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران: انتشارات دادبخش، 1400.
    • بخشنامه شماره 29264/100/9000 درباره دبیرخانه الکترونیکی مصوب 1390.
    • بخشنامه شماره 48334/100/9000 درباره نظارت بر عملکرد واحدهای قضایی مصوب 1389.
    • بخشنامه مربوط به بانک اطلاعاتی مجرمان و بزه‌‌کاران اقتصادی به‌منظورتسریع در رسیدگی به پرونده‌‌های کلان اقتصادی مصوب 1391.
    • برنامه‌‌های پنج ساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.
    • برنامه‌‌های پنج ساله توسعه قضایی.
    • جایگاه قوه قضائیه در چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در سال 1404 هجری شمسی (مصوب جلسه مسئولان عالی قضایی 15/07/1387).
    • حیدری، الهام. «مؤلفه‌های مؤثر در ارزیابی اصل مهلت معقول در دادرسی کیفری با نگاه بر رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر»، پژوهش‌‌های تطبیقی حقوق اسلام و غرب 4،8 (1400)، 149-182.

    Doi: 10.22091/csiw.2021.6561.2007

    • دستورالعمل ابلاغ صحیح اوراق قضایی برای جلوگیری از سرگردانی ارباب رجوع و اطاله دادرسی 1384.
    • دستورالعمل اجرایی تکالیف ضابطان در کلانتری‌‌ها و حوزه‌‌های انتظامی 1385.
    • دستورالعمل ارزیابی عملکرد دادگستری‌‌ها، حوزه‌‌های ستادی و سازمان‌‌های وابسته قوه قضائیه مصوب 1385.
    • دستورالعمل آزمایشی استاندارد زمان رسیدگی به پرونده‌‌های قضایی مصوب1387.
    • دستورالعمل تشکیل شورای عالی نظارت و بازرسی در قوه قضائیه مصوب
    • دستورالعمل تشکیل مجتمع قضایی امور اقتصادی مصوب 1385.
    • دستورالعمل تشکیل مجتمع‌‌ها و شعب تخصصی رسیدگی به جرایم و تخلفات رانندگی مصوب 1387.
    • دستورالعمل توسعه کاربری فناوری اطلاعات و ارتباطات در دستگاه قضایی و استقرار نرم افزار مدیریت پرونده قضایی مصوب 1387.
    • دستورالعمل ساماندهی واحدهای اجرای احکام کیفری مصوب 1388.
    • دستورالعمل فوق‌‌العاده بهره‌‌وری قضایی موضوع تصویب نامه 26087/ت/10721 مورخ 4/4/1381 هیأت وزیران.
    • دستورالعمل مواد 8، 15 و تبصره 2آیین‌‌نامه اجرایی بند الف ماده 131 قانون برنامه چهارم توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران درباره تعیین نحوه نگهداری سوابق اسناد و اوراق قضایی و تبدیل به سند الکترونیکی مصوب 1386.
    • دستورالعمل نظام ارجاع و دادرسی 1384.
    • دفتر مطالعات و بررسی‌‌های اجتماعی. فراسوی توسعه قضایی، جلد دوم، تهران: انتشارات قوه قضائیه معاونت اجتماعی و اطلاع رسانی 1387.
    • راهبردها و اهداف پنج ساله قوه قضائیه 1390-1394.
    • زراعت، عباس. بنیادهای دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات جاودانه، 1398.
    • زراعت، عباس. بنیادهای دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ اول، تهران: انتشارات جاودانه، 1398.
    • سند تحول قضائی 1399.
    • سند جدید تحول و تعالی قوه قضائیه 1403.
    • صابر، محمود؛ ناظریان، حسین. «مهلت معقول دادرسی در دیوان کیفری بین‌المللی و آراء دادگاه حقوق بشر»، پژوهشهای حقوق تطبیقی 18، 4 (1393)، 47-72.
    • طرح جامع رفع اطاله دادرسی دستورالعمل شماره 3 در امور کیفری مصوب
    • طهماسبی جواد. آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ چهارم، تهران: انتشارات میزان، 1398.
    • طهماسبی، جواد. آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات میزان، 1398.
    • قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.
    • قانون دادرسی الکترونیکی مصوب 1392.
    • قانون نظارت بر رفتار قضات مصوب 1390.
    • مطلبی، مجید، حمیدرضا میرزاجانی، قاسم قاسمی و نادر نوروزی. «رعایت مدت زمان معقول فرآیند کیفری از منظر بایسته‌های حقوق بشر»، فصلنامه مطالعات بین‌المللی 17، 4 (1400)، 159-174.

    Doi: 10.22034/isj.2021.261147.1312

    • وطنی، امیر؛ نرگسیان، محمد. «جایگاه اصل رسیدگی در مدت معقول در فرآیند کیفری»، فصلنامه دیدگاه‌‌های حقوق قضائی 84،23 (1397)، 263-282.

    ب) منابع خارجی

    • Ames, N.L., T. Hammett, and L.D. Stellwagen. The Impact of the Speedy Trial Act on Investigation and Prosecution of Federal Criminal Cases. Washington, DC: US Department of Justice, National Institute of Justice, Office of Legal Policy, 1985.
    • Council of Europe. The Right to Trial within a Reasonable Time and Short-term Reform of the European Court of Human Rights. Round Table Organized by the Slovenia Chairmanship of the Committee of Ministers of the Council of Europe, Bled, Slovenia, 2009.
    • Fabri, Marco, and N. Carboni. Saturn Guidelines for Judicial Time Management: Comments and Implementation Examples. European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ), 2012.
    • Mahoney, P., Right to a Fair Trial in Criminal Matters under Article 6 E.C.H.R., Judicial Studies Institute Journal, Vol.4, NO.2, 2004.
    • Minser, R. “Delay, Documentation and Speedy Trial Act”. Journal of Criminal Law and Criminology 70, 2 (1979), 215-217.
    • Partridge, A. Legislative History of Title I of the Speedy Trial Act of 1974. Washington, DC: Federal Judicial Center, 1980.
    • Ruddy, R. “The Victim’s Role in the Justice Process”. Internet Journal of Criminology, ISSN 2045-6743, 2014. pp. 2–3.
    • United Nations Office on Drugs and Crime. Resource Guide on Strengthening Judicial Integrity and Capacity. United Nations, 2011.
پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 13، شماره 25
مرداد 1404
صفحه 171-192