پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

مقایسه قاعده «اثبات بدون شک معقول» در نظام حقوقی امریکا با قاعده «درأ» در نظام حقوقی ایران؛ ضرورت تغییر در نحوه اعمال قاعده درأ

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 مربی، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
پیامد محکومیت در دعوای کیفری غالباً تحمیل درد و رنج بر بدن بزهکار یا محدود و محروم کردن او از آزادی و حقوق اجتماعی خویش است. چنین پیامد هولناکی اقتضا می‌کند تا صرفاً سزاواران واقعی به تحمل مجازات محکوم شوند؛ از این رو، اجتناب از محکومیت بی‌گناهان دغدغه‌ای بنیادین در نظام‌های مختلف حقوقی محسوب می‌شود. یکی از قواعد معروف نظام حقوقی کشور آمریکا برای تأمین این هدف، قاعده «اثبات بدون شک معقول» است که قاعده‌ای طلایی و اساس و بنیاد رسیدگی‌های کیفری دادگاه‌های آمریکا محسوب می‌شود. مطابق این قاعده در تمام پرونده‌های کیفری دادستان باید اتهام متهم را فراتر از هرگونه شک معقولی برای هیئت منصفه ثابت کند و در صورت وجود تردید منطقی، هیئت منصفه موظف به تبرئه‌ متهم است. فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران نیز از قاعده مشابهی در این زمینه بهره می‌برد به نام قاعده «درأ». به موجب این قاعده، در صورت وجود تردید در وقوع جرم یا شرایط مسئولیت کیفری، جرم یا شرط مذکور ثابت نمی‌شود. مقایسه این دو قاعده نشان می‌دهد، قاعده درأ نه تنها تمام کارکردهای نسخه آمریکایی را شامل می‌شود بلکه از جهاتی دقیق‌تر و ضابطه‌مندتر است؛ با این حال نحوه اعمال آن در رسیدگی‌های کیفری با اشکالاتی همراه است. ارتقاء قاعده درأ در حد یک استاندارد اثباتی و اعمال یکپارچه آن در تمام رسیدگی‌های کیفری می‌‌تواند به شکل مؤثرتری از محکومیت بی‌گناهان جلوگیری نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparison of the Standard of "Proof Beyond Reasonable Doubt" in the U.S. Legal System with the "Rule of Dar’" in the Iranian Legal System: The Necessity for a Change in the Application of the Rule of Dar’,

نویسندگان English

Seyed Hossein Hosseini 1
Hesam Ghapanchi 2
AMIR MOUSAVI 3
Seyyede Zahra Khakshoori 4
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Lecturer Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 M.A. Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
4 Master's student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

The consequence of a criminal conviction is typically the infliction of suffering upon the offender or the deprivation of their liberty and social rights. Given the severity of this outcome, ensuring that only the truly culpable are punished is paramount; thus, preventing the wrongful conviction of the innocent is a foundational concern across legal systems. A well-known standard in the U.S. legal system for achieving this goal is “proof beyond reasonable doubt,” regarded as a golden rule and the cornerstone of American criminal procedure. According to this standard, the prosecutor must prove the defendant’s guilt beyond any reasonable doubt to the jury; the presence of a logical doubt obligates the jury to acquit. Islamic jurisprudence and the Iranian legal system employ a cognate rule known as the dar’ rule. By virtue of this principle, if doubt arises concerning the occurrence of a crime or the conditions for criminal responsibility, the crime or the condition in question is deemed unproven and hence suspended. A comparative analysis reveals that the dar’ rule roughly encompasses all the functions of its American counterpart and is, in certain respects, more comprehensive. Nevertheless, its application in criminal proceedings faces practical challenges. This paper argues that elevating the dar’ rule to a formal standard of proof and applying it consistently across all criminal proceedings could more effectively prevent the wrongful conviction of the innocent.
 

کلیدواژه‌ها English

Wrongful Conviction
Acquittal of the Guilty
Proof Beyond Reasonable Doubt
Dar&‌rsquo؛ Rule
Burden of Proof
فهرست منابع
الف) منابع فارسی
- مقالات
- احمدی، فاطمه و پور قهرمانی، بابک. «قاعده درأ در سنجه نظریه استراتژی دوگانه کیفرشناسی نوین»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 17، 62(1399)، 11-26.
- اکرمی، روح‌الله. «شبهه موضوع قاعده درأ در حقوق ایران». مجله آموزه‌های حقوق کیفری، 17، 20(1399)، 3-28.
 Doi:10.30513/cld.2021.1451.1236
- امیدی، جلیل. «قاعده درأ در تفسیر نصوص جزایی». مجله مقالات و بررسی‌ها، 73(1382)، 41-56.
- پور بافرانی، محمود و رستمی نجف‌آبادی، حامد. «شمول «شبهه» در قاعده درأ». مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 12، 22(1399)، 107-136.
Doi:10.22075/feqh.2019.16651.1860
- حاجی ده آبادی، احمد. «جریان یا عدم جریان قاعده درأ در قصاص با تأکید بر قانون مجازات اسلامی 1392». مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13، 25(1400)، 177-212.
Doi:10.22075/feqh.2021.24028.2954
- حاجی ده آبادی، احمد. «قاعده درأ در فقه امامیه و حقوق ایران». فصلنامه حقوق اسلامی، 2، 6(1384)، 62-33.
- حسینی، سید حسین و غلامی، میثم. «ضرورت یا عدم ضرورت پیش‌بینی اصول و قواعد کلی حقوق کیفری در قوانین جزایی (مطالعه موردی قاعده درأ در قانون مجازات اسلامی 1392)». مجله فقه و اصول، 53، 3(1400)، 49-70.
Doi:10.22067/jfu.v53i3.84751
- حیدری، الهام. «معیار اثبات در دعاوی کیفری در دادرسی کیفری ایران و انگلستان»، مطالعات حقوق خصوصی، 43، 4(92)، 57-74.
Doi: https://doi.org/10.22059/jlq.2014.50105
- رهبری، هادی و محقق داماد، سید مصطفی. «تبیین قاعده درأ در حقوق کیفری ایران و نهاد معادل آن در حقوق آمریکا». فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، 51، 2(1397)، 459-474.
Doi:10.22059/jjfil.2019.244527.668394
- ساداتی، سید محمدمهدی. «شرایط اعمال قاعده درأ در فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی». مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 8، 14(1395)، 113-146.
Doi:10.22075/feqh.2017.1950
- صفری، محسن و زهروی، رضا. «مطالعه تطبیقی شبهه قاعده درأ در فقه امامیه، حقوق ایران و انگلستان». فصلنامه حقوق (دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی)، 39،2 (1388)، 193-212.
Doi:20.1001.1.25885618.1388.39.2.8.4
- فروغی، فضل‌الله و یوسفی، ایمان. «مرحله تصمیم‌گیری برای کفایت ادله اثباتی در الگوهای تحقیقاتی ایران و آمریکا»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 6، 1(1393)، 147-178.
- کلانتری، کیومرث و پارسا، پژمان و حیدری، سید مسعود. «قلمرو و شرایط اعمال قاعده درأ در حدود و تعزیرات». فصلنامه تعالی حقوق، 3، 20(1396)، 105-128.
- مهرا، نسرین و زاهدی، عبدالوحید. «رویکرد نوین حقوق کیفری در موضوع بار اثبات دفاعیات». مجله حقوقی دادگستری، 79، 90(1394)، 63-84.
Doi: https://doi.org/10.22106/jlj.2015.14389
- نوبهار، رحیم. «فرض برائت: چشم‌اندازی اسلامی»، در مردی از تبار خرد و فضیلت، زیر نظر رضا داوری اردکانی. تهران: فرهنگستان علوم، 1395.
- کتب:
- الصدوق، محمد بن علی بن الحسین. من لایحضره الفقیه، ترجمه علی‌اکبر غفاری. تهران: نشر صدوق بهارستان نظامیه، 1368.
- بروجردی، سیدحسین. منابع فقه شیعه. ترجمه احمد اسماعیل تبار و سیداحمدرضا حسینی و مهدی حسینیان قمی. تهران: فرهنگ سبز، 1387.
- فلچر، جورج پی. مفاهیم بنیادین حقوق کیفری. ترجمه سیدمهدی سیدزاده ثانی. مشهد:دانشگاه علوم‌اسلامی رضوی، 1384.
- محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه بخش جزایی. ویرایش دوم. تهران: مرکز نشرعلوم اسلامی، 1324.
ب‌)     منابع عربی
˗ الشوکانی، محمد بن علی ابن محمد. نیل الاوطار شرح منتقی الاخبار من احادیث سید الاخیار. جزء السابع. بیرون: دارالجیل، 1255.
˗ الموسوی الاردبیلی، سید عبدالکریم. فقه الحدود و التعزیرات. قم: منشورات مکتبه امیرالمومنین، 1413.
˗ الموسوی الخوئی، السید ابوالقاسم. مبانی تکمله المنهاج. جزء الاول. بغداد: مطبعه بابل، 1978.
ب) منابع خارجی
- Corwin, Melissa. “Defining Proof beyond a Reasonable Doubt for the Criminal Jury: the Third Circuit Accepts an Invitation to Tolerate Constitutionally Inadequate phraseology.” Vill. L. Rev, 46, 4(2001), 829-854.
- Demougina, Dominique and Fluet, Claude. “Preponderance of Evidence.” European Economic Review, 50 (2006) 963–976.
 Doi: https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2004.11.002
- Diamond, HA. “Reasonable doubt: to Define, or not to Define”. Colum. L. Rev, 90, 6(1990), 1716-1736. Doi: 10.2307/1122751
- Franklin, James. “Case Comment—United States v. Copeland, 369 F. Supp. 2d 275 (EDNY 2005), Quantification of the ‘Proof beyond Reasonable Doubt’Standard.” Law, Probability and Risk 5, 2 (2006), 159-165.
Doi: 10.1093/lpr/mgl015
- Gardiner, Georgi. “In Defence of Reasonable Doubt”.  Journal of Applied Philosophy, 34, 2(2017), 221-241.
Doi:10.1111/japp.12173.
- Harvard Law Review Association, “Reasonable Doubt: an Argument Against Definition.” Harv. L. Rev, 108, 8(1995), 1955-1972.
Doi: 10.2307/1341949
- Murline, Thomas V. “Reasonable doubt: how in the world is it defined”. Am. UJ Int'l L. & Pol'y, 12, 1(1997), 195-225.
- Neri, Recco. “Beyond any Reasonable Doubt between Science, Jurimetrics and Criminal Procedure: New Perspectives?” Athens Journal Law, 8, 2 (2022), 173-188.
Doi: 10.30958/ajl_v8i2
- Newman, Jon O. “Beyond “Reasonable Doubt”. NYUL REV, 68, 5(1993), 979-1002.
- Newman, Jon O. “Taking Beyond a Reasonable Doubt Seriously”. Judicature, 103, 2(2019), 33-41.
- Picinali, Federico. “The threshold lies in the method: Instructing jurors about reasoning beyond reasonable doubt”. The International Journal of Evidence & Proof, 19, 3(2015), 139-153.
Doi: 10.1177/1365712715571511.
- Shapiro, Barbara. “The Beyond Reasonable Doubt Doctrine: ‘Moral Comfort’ or Standard of Proof?”. Law and Humanities, 2, 2(2008), 149-173.
Doi:10.1080/17521483.2008.11423749.
- Shapiro, James A. and Muth, Karl T. “Beyond a Reasonable Doubt: Juries Don't Get It”.  Loy. U. Chi. LJ, 52, 4(2020), 1029-1044.
- Stoffelmayer, Elisabeth and Seidman D, Shari. “The conflict between precision and flexibility in explaining beyond a reasonable doubt”, Psychology, Public Policy, and Law, 6, 3(2000), 769-787.
Doi: 10.1037/1076-8971.6.3.769
- Books:
- Cohler, Anne M., Miller, Basia C. and Stone, Harold S. Montesquieu: The spirit of the laws. Cambridge University Press, 1989.
- Eggleston, Richard. Evidence, proof and Probability. London: Weidenfeld and Nicilson, 1983.
- Shapiro, Barbara J. Beyond Reasonable Doubt and Probable Cause: Historical Perspectives on the Anglo-American law of evidence. Univ of California Press, 2022.
- Whitman, James Q. The Origins of Reasonable Doubt: Theological Roots of the Criminal trial. Yale University Press, 2008.