پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

نگاه جرم شناسانه به پاسخهای غیرکیفری به جرم در سیاست کیفری افغانستان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 دکترای حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم،قم، ایران.
چکیده
در سیاست کیفری افغانستان معمول‌ترین شیوه برای پاسخ‌‌دهی به جرم توسل به سازکارهای کیفری بوده است هرچند که در دو دهه اخیر نظام عدالت کیفری به دنبال مناسب‌‌ترین شیوه مقابله با جرم بوده و گام‌های اساسی نیز برداشته است. نظام پاسخ‌‌دهی به جرم در افغانستان را می‌‌توان در دو بعد تقنینی و قضایی متفاوت دانست. در بعد اول قانون‌گذاران سعی و تلاش‌شان بر این بوده است که در امر تقنین پاسخ‌‌ها به جرم و به‌ویژه پاسخ‌‌های غیرکیفری در کنار آموزه‌‌های دینی به داده‌‌های علمی جرم‌‌شناسی، جامعه‌‌شناسی جنایی و روانشناسی جنایی نیز توجه نمایند که این امر بخوبی در کدجزای مصوب 1392 تبلور یافته است؛ اما در بعد قضایی و اجرایی هنوز هم قضات و دادستان‌‌ها بر آموزه‌‌های فقهی و حقوق کیفری سنتی بیشتر تأکید داشته و بر مبنای آن اعمال صلاحیت می‌‌نمایند که این امر می‌‌تواند زمینه ساز عدم تطابق پاسخ‌‌دهی تقنینی و قضایی، ناکارآمدی سیاست‌‌کیفری و عدم مطلوبیت این نوع پاسخ‌‌دهی گردد. این نوشتار به دنبال تبیین علمی موضوع بوده و با روش توصیفی ـ تحلیلی به ارائه راهکارهای مطلوب در امر پاسخ‌‌دهی غیرکیفری پرداخته است. بررسی جرم شناختی پاسخ‌‌های غیرکیفری در نظام عدالت کیفری افغانستان نشان می‌‌دهد که جدید بودن پاسخ‌‌های غیرکیفری، عدم فرهنگی ـ بومی سازی آن، نبود فرهیختگی قضایی لازم، رویکرد عوام‌گرایی پاسخ‌‌ها سبب ناکارآمدی و ناهماهنگی پاسخ‌‌دهی در مرحله تقنین و قضا گردیده است؛ از این رو، راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت، فرهنگی ـ بومی‌سازی پاسخ‌‌دهی‌‌ها، تحول و سنجش پذیر ساختن آن و تمسک به اصل شایسته‌‌ سالاری قضایی هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Criminological Perspective on Non-Penal Responses to Crime in the Criminal Policy of Afghanistan

نویسندگان English

Jalalaldin Ghiasi 1
alidaryab shadab nazari 2
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
2 PhD in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

In the criminal policy of Afghanistan, the most common method for responding to crime has been recourse to penal mechanisms. However, in the last two decades, the criminal justice system has pursued the most appropriate methods to confront crime and has taken significant steps in this regard. The system of responding to crime in Afghanistan can be considered divergent in its legislative and judicial dimensions. In the first dimension, legislators have endeavored in the process of legislating responses to crime, particularly non-penal responses, to consider not only religious doctrines but also scientific data from criminology, criminal sociology, and criminal psychology. This is well reflected in the Penal Code enacted in 2017. Nevertheless, in the judicial and executive dimension, judges and prosecutors continue to place greater emphasis on traditional jurisprudential (fiqhi) doctrines and classical criminal law, exercising their discretion based thereon. This may give rise to a lack of conformity between legislative and judicial responses, the inefficacy of criminal policy, and the undesirability of this type of response. This article seeks to provide a scientific exposition of the subject and, employing a descriptive-analytical method, proposes optimal strategies for implementing non-penal responses. A criminological examination of non-penal responses in Afghanistan's criminal justice system reveals that the novelty of non-penal responses, the lack of their cultural-localization, the absence of necessary judicial sophistication, and a populist approach to responses have led to inefficacy and a lack of coordination in response at the legislative and judicial stages. Consequently, the proposed strategies for improving the situation include the cultural-localization of responses, their transformation and evaluation, and adherence to the principle of judicial meritocracy.
 

کلیدواژه‌ها English

Criminal Policy
Response
Non-Penal Responses
Preventive Measures
Dangerous State. Gambling and Betting
Criminal Law of Cyberspace
Turkish Criminal Law
فهرست منابع
الف) منابع فارسی
- احمدی طباطبایی، سیدمحمدرضا. اخلاق و سیاست (رویکرد اسلامی و تطبیقی)، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1387.
- اردبیلی، عظیم زاده، فائزه، ساره حسابی. «سیاست جنایی و تطور مفهومی آن»، فصلنامه تعالی حقوق، 4،15 (1390)،113-133.
- باغبان زاده، عباس. «سیاست کیفری عوام گرا در جرایم خشونت آمیز»، مطالعات علوم سیاسی حقوق و فقه، 3، 2 (1396)، 47-54 .
- برناربلک. کیفرشناسی؛ ترجمه: حسینعلی نجفی ابرندآبادی، چاپ ششم، تهران: انتشارات مجد، 1387.
- تاج خراسانی، سمیرا، غلامحسین مسعود و محسن شکرچی زاده. «نگاه بومی به نظریه کنترل اجتماعی جرم با توجه به مبانی اسلامی ـ ایرانی»، مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی، 10، 20 (1401)، 317-345.
- توجهی، عبدالعلی، ابراهیم زارع. «سابقه محکومیت کیفری به‌عنوان جلوه از «حالت خطرناک» و کاربست آن در مجازات‌های جایگزین حبس»، مجله آموزه‌‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 16،17 (1398)، 3-28.
- حبیب زاده، محمد جعفر، حامد رحمانیان. «بسترهای بروز ابزارگرایی کیفری»، مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی،  1، 2 (1392)، 5-24.
- خاقانی اصفهانی، مهدی و محمدعلی حاجی‌‌ده‌‌آبادی.«نقد رویکردهای موجود در حوزه سیاست جنایی اسلامی؛ با تأکید بر اقتضاأت توسع نظریه پردازی علم دینی بومی»، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، 46 ،1 (1392)، 29-53.
- دانش، حفیظ الله،  جزا شناسی، چاپ دوم، کابل: انتشارات مستقبل، 1389.
- رضوانی، سودابه،  مفهوم خطرناکی در گستره علوم جنایی، تهران: انتشارات میزان، 1396.
- سبزواری نژاد، حجت. «نظام تعویق کیفر: از نظر تا عمل (مطالعه تطبیقی)»، پژوهش‌‌نامه اندیشه‌‌های حقوقی،  1،2 (1391)، 49-83.
- شفاهی، علی و محمدباقر گرایلی،  «ناسازگاری سیاست جنایی تقنینی و قضایی افغانستان در مورد جرایم علیه خانواده»، دو فصلنامه مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، 17، 47 (1402)، 191-216.
- شیدائیان، مهدی و جواد رجبی سلمان. «بزه‌‌دیده و عوام‌‌گرا شدن سیاست کیفری»، حقوق جزا و سیاست جنایی، 1، 2 (1395)، 255-275.
- صلاحی، جاوید. کیفرشناسی، چاپ سوم، تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1392.
- صانعی، پرویز. حقوق واجتماع (رابطه حقوق با عوامل اجتماعی و روانی)، تهران: طرح نو، 1381.
- عالم، عبدالرحمن، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشرنی، 1386.
- غلامی، علی و جمال‌‌الدین حسین زاده. «علت شناسی جرایم با انگیزه مذهبی»، دو فصلنامه علمی پژوهش‌‌نامه حقوق اسلامی، 20، 1 (1398)، 1-24 .
- قاسمی، ناصر. اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق کیفری ایران، تهران: میزان، 1374.
- لازرژ، کرستین.  در آمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، تهران: میزان، 1390.
- محسنی، فرید و رضا رحیمیان، «از کیفرگذاری تقنینی تا کیفرگزینی قضایی؛مدل‌‌ها و معیارها (با تأکید بر رویه قضایی ایران)، مجله حقوقی دادگستری، 83، 107 (1398)، 57-78.
- میرخلیلی، سیدمحمود. «باز پژوهشی تجری در آموزه‌های اسلامی با نگاه به حالت خطرناک از منظر جرم شناسی»، دو فصلنامه حقوق تطبیقی، 19،85 (1389)، 25-42.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. «کیفرهای جامعه مدار»، دیباچه در: بولک، برنار، کیفرشناسی، ترجمه علی: حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات مجد، 1391.
- نیازپور، امیرحسین. «حقوقی‌سازی یافته‌‌های جرم‌‌شناسانه در کتاب اول قانون مجازات اسلامی 1392»، فصلنامه تحقیقات حقوقی،18،72 (1392)، 233-259 .
- وصالی محمود، رضا، غلامرضا جعفری و رضا ایران مهر. گزارش. «قاضی مجری عدالت نه ماشین اجرای قانون»، قضاوت،60 (1388)، 40-47 .
- قانون اساسی افغانستان، مصوب 1382.
- کد جزای افغانستان، مصوب 1396.
ب) منابع خارجی
- Evans, Peter. Prison Crisis. London: George Allen & Unwin, 1980.
- Pratt, John, and Mark Brown. Dangerous Offenders: Punishment and Social Order. London: Psychology Press, 2000.
- Scott, David. Penology. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2008.