پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی

پیشگیری وضعی از خریدوفروش مواد مخدر؛ چالش‌ها و فرصت‌ها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jclc.2026.564816.2193
چکیده
ارتقای اثربخشی نظام کیفری در پیشگیری از خرید و فروش مواد مخدر یکی از چالش‌های اساسی حقوق کیفری ایران است؛ زیرا قانون مبارزه با مواد مخدر و قانون پیشگیری از وقوع جرم نتوانسته‌اند به‌طور مؤثر فرصت ارتکاب این جرایم را کاهش داده و عوامل محیطی جرم‌زا را کنترل کنند. این نارسایی، ضرورت پژوهش حاضر را آشکار می‌کند؛ زیراکه بهبود عملکرد نهادهای قضایی، اجرایی و کاهش آسیب‌های اجتماعی می‌تواند به تقویت عدالت کیفری و کارآمدی نظام حقوقی بینجامد. در این چارچوب، رویکرد پیشگیری وضعیت‌مدار با تأکید بر دشوارسازی ارتکاب جرم، محدودسازی دسترسی، اصلاح محیط‌های پرخطر و کاهش فرصت‌های مجرمانه مورد توجه است. پرسش اصلی آن است که تا چه حد در قانون مبارزه با مواد مخدر و قانون پیشگیری از وقوع جرم، به مؤلفه‌های پیشگیری وضعیت‌مدار از خرید و فروش مواد مخدر اکتفا شده است؟ هدف، ارائه چارچوبی برای ارزیابی جایگاه این رویکرد در قوانین مزبور است. از چالش‌های اصلی می‌توان به فقدان تقسیم‌کار روشن میان نهادها، نبود شاخص‌های ارزیابی عملکرد، ضعف هماهنگی سازمانی و کمبود نظارت مستمر اشاره کرد. در مقابل، فرصت‌هایی مانند امکان بازنگری یکپارچه قوانین بر پایه پیشگیری وضعیت‌مدار، تعیین دقیق مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، طراحی شاخص‌های سنجش‌پذیر و ایجاد سازوکارهای نظارتی پایدار وجود دارد. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و مطالعه کتابخانه‌ای انجام شده و نتایج نشان می‌دهد مؤلفه‌های پیشگیری وضعیت‌مدار در قوانین به‌خوبی انعکاس نیافته و بهره‌برداری هدفمند از ظرفیت‌های قانونی و نظارتی می‌تواند جایگاه این رویکرد و در نتیجه اثربخشی نظام پیشگیری از جرایم خرید و فروش مواد مخدر را به‌طور قابل توجهی ارتقا دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Situational Prevention of Buying and Selling Drugs; Challenges and Opportunities

نویسندگان English

Shadi Azimzadeh 1
Soheil Mahmoudi 2
1 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Master’s Degree, Department of Criminal Law and Criminology, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Enhancing the effectiveness of the criminal justice system in preventing the purchase and sale of narcotic drugs is a central challenge in Iran’s criminal law. The Anti Narcotics Law and the Law on the Prevention of Crime have not succeeded in meaningfully reducing opportunities for drug related offenses or controlling criminogenic environmental factors. This gap demonstrates the necessity of the present study, as improving the performance of judicial and executive bodies and reducing social harms can strengthen criminal justice and increase legal system efficiency. Within this framework, situational crime prevention—emphasizing the difficulty of committing offenses, restricting access, improving high risk environments, and reducing criminal opportunities—gains importance. The main research question concerns the extent to which these laws incorporate situational prevention components regarding the purchase and sale of narcotic drugs. The study aims to propose a framework for assessing the position of this approach within the relevant legislation. Major challenges include the absence of clear institutional division of responsibilities, lack of performance indicators, weak organizational coordination, and insufficient continuous oversight. Conversely, opportunities include the potential for integrated legislative revision based on situational prevention, clearer assignment of executive responsibilities, development of measurable evaluation criteria, and establishment of stable supervisory mechanisms. Using a descriptive analytical method and library research, the findings indicate that situational prevention components are not adequately reflected in the laws, and that targeted use of legal and supervisory capacities can significantly enhance this approach and improve the effectiveness of preventing drug related offenses.

کلیدواژه‌ها English

Drug crimes
Prevention
Situational prevention
Rules
Challenges