پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

جایگاه رویکرد تجربی به کیفر در نظام حقوق کیفری ایران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جر مشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
تجربه گرایی، به عنوان مکتبی فلسفی، با معرفی روش تجربی، در رشته های مختلف علوم اثرگذار بوده است. استفاده از این روش در حقوق کیفری نیز در حال گسترش است. باتوجه به مبانی دینیِ قوانین در ایران، بررسی به ر هگیری از روش تجربی در نظام حقوقی ما ضروری است. برابر اصول قانون اساسی «استفاده از تجارب پیشرفته بشری و تلاش برای پیشبرد آنها » برای نیل به اهداف نظام جمهوری اسلامی، لازم است. مطالعات مبتنی بر آمار و تجربه به لحاظ عقلی مورد پذیرش است و بنای خردمندان نیز بر استفاده از این روش است. افزو نبراین، یافت ههای تجربی مفید ظنی معتبر هستند؛ بنابراین کاربست این رویکرد مغایرتی با مبانی اسلامی ندارد. در عمل نیز با بررسی سیر قانونگذاری کیفری در کشورمان در همه انواع کیفر اعم از حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، قانونگذار کمابیش به یافت ههای تجربی توجه داشته است. البته استفاده قانونگذار از یافت ههای تجربی، متکی بر مطالعات دقیق و مبتنی بر آمار نبوده است. حجم بالای تغییرات در قوانین که گاه بدون توجه به تجربیات گذشته بوده است، ضرورت توجه دقیق به رویکرد تجربی در مجازات را دوچندان میکند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Empirical Approach to Punishment in Iranian Criminal Law

نویسندگان English

Rahim Nobahar 1
Mohammad Javad Kebriti Kermani 2
1 Associate Professor, Department of Islamic Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Empiricism, as a philosophical school, has been influential in various fields of science through suggesting experiential method. The usage of this method in criminal law is also being expanded. Due to the religious foundations of law in Iran, it is necessary to recognize the possibility of using empirical method in Iranian criminal law system. According to some articles of Iranian constitution using advanced human experiences and trying to advance them in order to achieve the goals of the Islamic Republic of Iran is necessary. Among the sources of Islamic law is binā al-oqalā i.e. common sense or manner of the wise people and there is no doubt that wise people rely upon experience. Even though experiential studies don’t result in surety and certainty they bring credible conjecture and Islamic view recognizes credibility of such knowledge. In practice, Iranian legislator has paid attention to the findings of experiential studies less and more in all types of punishments like had(prescribed punishment), qisās(retaliation), diyah(blood money or compensation) and ta’zīr(discretionary punishment). The legislator's benefit from empirical findings in Iranian criminal law, however, has not been based on statistical and precise studies. This shortcoming, in its turn, has resulted in a huge number of changes which have not been based on considering the previous experiences.

کلیدواژه‌ها English

Islamic criminal law
fiqh
empiricism
valid conjecture
الف) منابع فارسی
- قرآن کریم
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی. ویرایش دوم. تهران: میزان، 1392.
- اصغری، علیرضا، علیمراد مهاجری و حسین سنایی، «انسداد از دیدگاه آیت اله شبیری زنجانی»، 11/5/1394، مرکز فقهی امام محمد باقر (ع).تاریخ دسترسی 11/11/1398.
 http://m-feqhi.ir/ 
- بابایی، ایرج. «مبانی نظری رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق». پژوهش حقوق و سیاست 23(1386): 13-60.
- علی اکبر باصری گنابادی. «بررسی اجرای علنی مجازات در منابع فقهی و قوانین و مقررات کیفری ایران». خبرگزاری فارس، 10/12/1386،
 https://www.farsnews.ir/.
- جمعی از محققان. فرهنگنامه اصول فقه. چاپ اول. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389.
- حسنی، سیدحمیدرضا. درآمدی بر پارادایم اجتهادی دانش عملی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 1397.
- ساریخانی، عادل. «فلسفه احصان در جرایم جنسی مستوجب حد با محوریت قانون مجازات اسلامی سال 1392»، فصلنامه پژوهش‌‌های فقه و حقوق اسلامی، 48 (1396): 81-100.
- طاهرخانی، بهمن. «مصاحبه عضو کمیسیون قضایی مجلس» خبرگزاری خانه ملت، 2/10/1398،
 https://www.icana.ir/Fa/News.
- عبداللهی، عشرت. «سازکارهای جدید برای قانون سنگسار». روزنامه اعتماد، 13/8/1386.
- کاظمی، مسعود. «تأثیر مجازات اعدام بر بازدارندگی از جرایم مواد مخدر و روان‌‌گردان». فصلنامه سلامت اجتماعی و اعتیاد 4 (1393): 101-118.
- کدیور، جمیله. «اجرای سنگسار در زمان حکومت غیر معصوم (با تأکید بر دوران معاصر)». فصلنامه فقه و مبانی حقوق 15 (1387): 135-159.
- لیدیمن، جیمز. فلسفةعلم، ترجمه حسین کرمی، تهران: حکمت،1393.
- محمودیان اصفهانی، کامران، علی یوسف زاده و امید شیرزاد. «جستاری در باب جنایت عمدی بر اعضای داخلی: بازخوانی انتقادی نظریه دیه معین». پژوهش حقوق کیفری 19(1396): 9-40.
- مرعشی، سیدمحمدحسن. دیدگاه‌‌های نو در حقوق کیفری اسلام. تهران: میزان، 1376.
- مشروح مذاکرات شورای نگهبان،
 http://nazarat.shora-rc.ir.
- مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی،
http://mashruh.ir.
- منتظرقائم، مهدی. «اعتبار ذاتی سیره عقلا». فصلنامه انجمن معارف اسلامی ایران 3 (1389): 91-137.
- منتظرقائم، مهدی. «اعتبار سیره عقلا و کاربرد آن در فقه». رساله دکترا، تهران: دانشگاه تهران، 1389.
- منتظرقائم، مهدی. «بازتاب دانش و فرهنگ عصر شارع در روایات دیات»، فصلنامه دیدگاه‌‌های حقوق قضایی 84 (1397): 165-196.
- «ناگفته‌‌هایی از قتل رومینا اشرفی»، روزنامه شرق، 10/6/1399.
- نایینی، میرزامحمدحسین‌. تنبیه الأمه و تنزیه المله. قم: دفتر تبلیغات اسلامى، 1424.‌
- نجفی ابرندآبادی، علی‌‌حسین. «پیوند حقوق کیفری و جرم‌‌شناسی»، در افق‌‌های نوین حقوق کیفری (نکوداشت‌‌نامۀ استاد دکتر حسین آقایی‌‌نیا)، چاپ اول، 715-733. تهران: میزان، 1398.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌‌حسین. دیباچه بر مجموعه مقالات در تجلیل استاد دکتر محمد آشوری، هفت-نوزده. تهران: سمت، 1388.
- نوبهار، رحیم. «جستاری در دلایل نقلی تقسیم‌‌بندی حد ـ تعزیر». تحقیقات حقوقی 67(1393): 135-164.
- نوبهار، رحیم. «مکان‌یابی مقررات کیفری در فقه و پیامدهای روش‌شناختی آن». فصلنامه تحقیقات حقوقی 85(1397): 169-193.
- نوبهار، رحیم. «جستاری در مبانی تقسیم‌‌بندی حد-تعزیر در فقه کیفری اسلام». تحقیقات حقوقی 63(1392): 213-254.
- نوبهار، رحیم. «بازخوانی مستندات فقهی حکم اعدام برای تکرار جرایم حدی». پژوهش حقوق کیفری 5(1392): 9-46.
ب) منابع عربی
- اصفهانى (فاضل هندی)، محمدبن حسن. کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1416.
- انصاری، مرتضى. فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1419.
- انصاری، مرتضی. مطارح الانظار. چاپ اول، قم: آل البیت (ع)، 1404.
- بروجردی، سیدحسین طباطبایی. الحاشیه علی کفایه الأصول. قم: موسسه انصاریان، 1412.
- بغدادى، محمّدبن‌‌محمدبن‌‌نعمان‌. التذکره باصول الفقه. بیروت: دارالمفید، 1414.
- حرعاملى، محمدبن‌‌حسن‌. ‌وسائل الشیعه. ‌چاپ اول‌. قم: آل البیت (ع)، 1409.
- حلّى، ابن ادریس. السرائر. قم: اسلامى، 1410.
- خراسانی، محمدکاظم. کفایه الاصول. قم: آل البیت (ع) لاحیاء التراث، 1409.
- خمینى، سیدمصطفى موسوى. ولایه الفقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره)، بی.تا.
- خمینى، سیدروح‌‌الله موسوى. ‌تحریر الوسیله. ‌قم: دار العلم‌، بی.تا.
- خویى، سیدابوالقاسم موسوی. مبانی تکمله المنهاج. قم: مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخوئی (ره)، 1422.
- صافی گلپایگانی، لطف الله. الرسائل الخمس من فقه الامامیه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1431.
- صدر، سیدمحمدباقر. المعالم الجدیده للاصول. تهران: مکتبه النجاح، 1395.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. الحاشیه علی کفایه الاصول. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، بی.تا.
- طوسی، محمدبن حسن. الخلاف. چاپ اول. قم: ‌دفتر انتشارات اسلامی، 1407.
- طوسی، محمدبن‌‌حسن. عده الأصول. قم: ستاره، 1417.
- عاملى، زین‌‌الدین‌‌بن‌‌على. مسالک الأفهام. قم: المعارف الإسلامیه، 1413.
- عاملی، حسن‌‌بن‌‌زین‌‌الدین. معالم الدین وملاذ المجتهدین. قم: نشر اسلامی، بی.تا.
- غروی اصفهانى، محمدحسین. نهایه الدرایه فی شرح الکفایه. قم: سیدالشهدا (ع)، 1374.
- قمی، میرزاابوالقاسم. قوانین الاصول. بیروت: دار‌المرتضی، 1430.
- کلینى، ابوجعفر، محمدبن‌‌یعقوب. ‌الکافی. تهران: دارالکتب‌‌الإسلامیه، 1407.
- مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: اسلامی بی.تا.
- منتظری، حسینعلى. دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الإسلامیه. ‌قم: تفکر، ‌1409.‌
- موسوى اردبیلى، سیدعبدالکریم. فقه الحدود و التعزیرات. قم: دانشگاه مفید، 1427.
- نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404.
ج) منابع خارجی

- Bourdeau, Michel. “Auguste Comte”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2018 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https:// plato. stanford. edu/ archives/ sum2018/ entries/comte/>.
- Davies, Gareth T., “The Relationship between Empirical Legal Studies and Doctrinal Legal Research” (September 15, 2020). Erasmus Law Review 13(2)(2020): 1-33, https://ssrn.com/abstract=3786202.
- Eisenberg, Theodore. 2011. “The Origins, Nature, and Promise of Empirical Legal Studies and a - Response to Concerns”.Cornell Law Faculty Publications. Paper 974.
Homan, Matthew. “Continental Rationalism”. (2019)Internet Encyclopedia of Philosophy. https://www.iep.utm.edu/cont-rat/. Looked in 1/dec/2019.
- Markie, Peter. “Rationalism vs. Empiricism”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2017 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =<https://plato.stanford.edu/archives/fall2017/entries/rationalism-empiricism/>.
- Mill, John Stuart. Auguste Comte and Positivism. eBook at www.gutenberg.net: 1865, Release Date: October 9, 2005. 
- Weisberg, Robert. “Empirical Criminal Law Scholarship and The Shift to Insitutions”.Stanford Law Review. 65(2013), 1371-1400. http://www.stanfordlawreview.org/ wp-content/ uploads/sites/ 3/2013/07/ Weisberg_65_Stan._L._Rev._1371.pdf.