پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی

مدرنیزاسیون شکلی یا ماهوی؟ نگاهی به نسبت میان نظام حقوق جزای ترسیمی در رسالۀ «یک کلمه» با مفهوم مدرنیزاسیون

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
پریسا اسدی
پژوهشگر پسادکتری، تاریخ حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/jclc.2024.431648.1959
چکیده
از آغاز قرن نوزدهم میلادی دولتمردان ایرانی با الگو قرار دادن کشورهای اروپایی، تلاش‌هایی برای مدرنیزاسیون کشور، به‌خصوص در عرصه‏‌های نظامی، آغاز کردند. از نیمه دوم این قرن، با ورود مفهوم قانون به ادبیات حقوقی ایران، نیاز به بازسازی نظام حقوقی نیز مطرح شد. متفکران این دوره معتقد بودند که قانون ابزاری اجتناب‏ناپذیر برای پیشرفت کشور و گامی اساسی در راه نوسازی است. مستشارالدوله از نخستین متفکرینی بود که با نگارش رسالۀ «یک کلمه» تلاش کرد مفهوم قانون را به جامعۀ ایرانی معرفی کند. بحث پیرامون اصول حقوق جزا بخش مهمی از این رساله را تشکیل می‏دهد. مستشارالدوله در پرتو این اصول، تلاش کرده است قانون را به مثابه منبع حقوق در چهارچوب مبانی موجود بگنجاند. بررسی تحلیلی نظام حقوق جزای ترسیمی در رساله «یک کلمه» می‏تواند به روشنی نشان دهد که نخست، موضع مستشارالدوله در قبال مبانی و منابع حقوق موجود چیست و کدام‌یک را نیازمند تحول می‏داند؛ دوم اینکه،، آیا نظام حقوقی مطلوب او می‏تواند نظامی مدرن محسوب گردد یا خیر. بدین منظور، این مقاله نظام حقوقی مدرن در اروپا و نظام حقوق جزای مطلوب مستشارالدوله را در سه سطح مبنا، منبع و هدف، مورد بررسی تطبیقی قرار خواهد داد تا نشان دهد که قانون مورد نظر مستشارالدوله، تنها از نظر شکلی و نه ماهوی، به مفهوم قانون در حقوق مدرن شباهت دارد.
کلیدواژه‌ها
قانون
مستشارالدوله
رساله «یک کلمه»
مدرنیزاسیون
تاریخ حقوق

عنوان مقاله English

Procedural or Substantive Modernization? A Perspective on the Relationship Between the Criminal Law System Depicted in the Treatise "One Word" and the Concept of Modernization

نویسنده English

Parissa ASSADI
Postdoctoral researcher, History of Law, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

From the beginning of the 19th century, Iranian statesmen, by taking European countries as models, began efforts to modernize the country, particularly in military fields. From the second half of this century, with the introduction of the concept of law into the Iranian legal literature, the need for the reconstruction of the legal system also emerged. The thinkers of this period believed that law was an indispensable tool for the country's progress and a fundamental step towards modernization. Mostashar al-Dawlah was one of the first thinkers who, by writing the treatise "One Word," attempted to introduce the concept of law to Iranian society. The discussion on the principles of criminal law constitutes an important part of this treatise. In light of these principles, the Mostashar al-Dawlah has attempted to incorporate the law within the framework of existing foundations. An analytical examination of the criminal law system outlined in the treatise "One Word" can clearly demonstrate, firstly, what the position of Mostashar al-Dawlah is regarding the existing foundations and sources of law, which ones he deems in need of transformation, and secondly, whether his desired legal system can be considered modern or not. To this end, this article will comparatively examine the modern legal system in Europe and the desired penal system of the Mostashar al-Dawlah at three levels: foundation, source, and objective, to demonstrate that the law proposed resembles the concept of law in modern legal systems only in form, not in substance.

کلیدواژه‌ها English

Law
Mostashar al-Dowleh
Treatise of One word
Modernization
History of law
فهرست منابع
الف) منابع فارسی
- آخوندوف، فتحعلی. الفبای جدید و مکتوبات. گردآورنده حمید محمدزاده. باکو، آذربایجان: نشریات فرهنگستان علوم آذربایجان، 1960.
- پاشازاده، غلامعلی. «توجه به اعلامیۀ حقوق بشر در ایران و عثمانی قرن نوزدهم». تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام. 2،3 (1390)، 41-58.
- رحمانی، قدرت الله. کمال کدخدا مرادی و محسن سعیدی ابواسحقی. «تحلیل انتقادی مواجهه نظری روشنفکران عصر مشروطه با مفهوم قانون با تکیه بر بنیانهای فلسفی قانون مدرن»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 51، 2 (1400)، 929-950. 
DOI : 10.22059/jplsq.2020.259405.1756  
- سرمد، غلامعلی. اعزام محصل به خارج، تهران : چاپ و نشر بنیاد، 1372.
- سریع‏القلم، محمود. اقتدارگرایی ایرانی در عهد قاجار، تهران : فرزان روز، 1390. 
- شهابی، مهدی. فلسفه حقوق، تهران : سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
- طباطبایی، جواد. نظریه حکومت قانون در ایران، تبریز : ستوده، 1385.
- مستشارالدوله، میرزا یوسف تبریزی، رساله «یک کلمه»، به کوشش باقر مؤمنی، لندن : مهری، 1397.
- ملکیان، مصطفی، مقدمه بر رساله «یک کلمه»، تألیف میرزا یوسف مستشارالدوله، تهران : اندیشه آیدا، 1400.
- ناظم الدوله، میرزا ملکم خان، « دفتر تنظیمات » در رسائل میرزا ملکم خان، گردآوری حجت الله اصیل، 59-23 ، تهران : نشر نی، 1381.
ب) منابع انگیسی 
- Enayat, Hadi. Law, State, and Society in Modern Iran. New York: Palgrave Macmillan, 2013
- Faridzadeh, Ghazaleh. “Negotiating Freedom: Mostašār od-Doule’s Yek kalame and the Iranian Constitutional Experience”. in Die Welt des Islams, 61 (2021), 385- 410.
- Hashemi, Ahmad, “Freedom as a Remedy for Decline: The Horizon of the Question of Freedom in Nineteenth-Century Iran”, Iran Nameh (2016), 102-124.
- Hashemi, Ahmad, Rival conceptions of freedom in modern Iran, London : Routledg, 2019.
- Kia, Mehrdad, “Constitutionalism, Economic Modernization and Islam in the Writings of Mirza Yusef Khan Mostashar od-Dowle”. in Middle Eastern Studies, oct. 1994, vol. 30, n. 4, 751- 777.
- Kondo, Nobuaki. Islamic Law and Society in Iran: A Social History of Qajar Tehran, New York: Routledge, 2017.
- Locke, John. Two Treatises of Government, London, 1821. 
- Ringer, Monica, Education, Religion, and the Discourse of cultural reform in Qajar Iran, California: Mazda Publisher, 2001.
- Wallech, Steven, Touraj Daryaee, Craig Hendricks, Anne Lynne Negus, Peter P. Wan, and Gordon Morris Bakken. World History : A Concise Thematic Analysis, Second ed, New Jersey: Wiley-Blackwell, 2013.
ج) منابع فرانسه
- Cerf, Martine et Marc Horwitz, Dictionnaire de la laïcité, Paris: Armand Colin, 2015.
- Chabot, Jean-Luc. Histoire de la pensée politique: fin XVIIIe - début XXIe siècle, Gronoble: Presses universitaires de Gronoble, 2006.
- Collingwood, Robin George, Toute histoire est histoire d’une pensée, Autobiographie d’un philosophe archéologue, trad. Le Gaufey, Guy, Paris : EPEL, 2010.
- Déclaration des droits de l’homme et du citoyen du 26 août 1789.
https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORF
- Déclaration des droits de l’homme et du citoyen de 1793
https://www.lexilogos.com/declaration/droits_homme_1793.htm
- Ellul, Jacques, Histoire des institutions, tt 3,4, Paris : PUF, 2014. 
- Ferreira, Oscar, Histoire contemporaine des sources du droit, Paris : Ellipses, 2019.
- Gasparini, Eric et Eric Gojosso, Introduction historique au droit et histoire des institutions, Paris: Lextenso, 2013. 
- Hilaire, Jean, Histoire du droit, Paris : Dalloz, 2010.
- Jaubert, P. Amédée, Voyage en Arménie et en Perse, Paris, 1821.
- Kolb, Patrick et Laurence Leturmy, Droit pénal général, Paris : Lextenso, 2019.  
- Montesquieu, De l’esprit des lois, t 1, éd. Tremblay, Jean-Marie, 
نسخه الکترونیکی قابل دسترس در نشانی
pratclif.com/montesquieu/esprit-des-lois.pdf.
تاریخ مراجعه : اول اردیبهشت 1398.
- Raynal, Jean-Jacques, Histoire des grands courants de la pensée politique, Paris : Hachette, 2006. 
- Rousseau, Jean-Jacques, Du contrat social, 
http://www.rousseauonline.ch/Text/du-contrat-social-ou-principes-du-droit-politique.php
تاریخ مراجعه اول اردیبهشت 1398 
- Thireau, Jean-Louis, Introduction historique au droit, Paris : Flammarion, 2009.
پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
دوره 12، شماره 24
اسفند 1403
صفحه 157-188